Yazar: hakan

Yaşamı boyunca hiçbir işte sorumluluk almamış olmak, insan üzerinde nasıl bir etki bırakabilir?

 

Sorumluluk almak ve insan;

 

İnsan yemek yiyen, uyuyan, temel ihtiyaçlar dâhilinde hayatını devam ettiren iki ayaklı bir canlı mıdır? İnsan nedir? İnsanı insan yapan belli başlı kaideler ve kurallar var mıdır? Evet, insanı insan yapan çoğu zaman yazılı olmayan kurallar ve kaideler var bunların en başında gelen insanın sorumluluk alma becerisine sahip olmasıdır. Sorumluluk becerisi doğar doğmaz insanda var olan bir beceri olsaydı işimiz oldukça kolay olurdu sorunlarımız neredeyse yarı yarıya azalırdı ve rahat bir yaşam sürerdik.  Ama sorumluluk becerisi insanın doğuştan getirdiği bir yetenek değil sonradan kazanılan bir alışkanlıktır.

 

Cevize varabilmek ve onu yiyebilmek için nasıl kabuğunu kırmanız gerekiyorsa insanın da kabuğunu kırması öğrenmesi ve sorumluluk almayı bilmesi gerekiyor. Hayatı boyunca sorumluluk almamış olmak demek bir arpa boyu yol almamış olmamakla eş değerdir bence.

 

İnsanın yaşama adapte olabilmesi, bir varlık göstermesi ve mücadelesinde ilerleyebilmesi sorumluluk almasına bağlıdır.  Zorlaşan meselelerin üstesinden gelmekte bununla alakalı.  Bir üniversite sınavına hazırlanırken bile sorumluluk almadan, keyif verici aktivitelerden feragat etmeden, hedeflere adapte olmadan, onun başarılması yani cevizin kabuğunun kırılması ve içerdeki meyveye ulaşılması mülkün değildir. İnsan cesaret, kararlık, özgüven, korkusuzluk gibi özellikleri yaşamda tecrübeleri ile birlikte kazanır. İşte sorumluk almayan inan bu mertebelerden uzak olacaktır. Başarmak ve yaşamak ve hatta insan olmaktan geçen yol sorumluluk bilincinden geçmektedir.

Şair, bizim ayaklarımızla denizde yüzen insandır sözü ile ilgili düşüncelerinizi sınıfta paylaşınız.

 

Şair bizim ayaklarımızla denizde yüzen insandır sözünden şairin insandan beslendiğini ve şiirinde insan için üretildiğini algılıyorum. Derinlemesine bir inceleme yapalım: şairin Kendi ayakları yok mu bizim ayaklarımızla deniz de yüzüyor Deniz de yüzmek için ayaklara ihtiyaç var mıdır? Ayak ile yüzmek burada neyi ifade ediyor?

 

Şair insandan aldığını insana veren insan için yaratan ve insanın yarattığı kişidir. Şairin şiirinde insan vardır ancak okuyucunun gözleri ayakları sesi düşüncesi olmadan şairin yürümesi ve yüzmesi mümkün değildir. Şirin şairin kaleminden ayaksız bir kuş gibi uçarak çıktığını hayal edin. İşte Bu şiirin dinlenmesi beslenmesi ve yaşayabilmesi için ayaklara ihtiyacı vardır. Okuyucusu olmayan şiirin ayakları olmaz. Ayakları olmayan bir kuş hiçbir yerde durup dinlenemeyeceğin den uçar yorulur ve belki de gökyüzünde iken hayatı son bulur.

 

Okuyucunun şiiri anlaması, şiire tepki vermesini ve yaratılmış bu kuşu ayaklandırmıştır onu bir süre sonra insana dönüştürür denizin içinde hevesle yüzdürür bir mucize ye dönüştürür. Edebi ürünlerin şiir, hikâye, roman, tiyatro türü ne olursa olsun karşısında bir muhatap bulamadığında tükenip yok olması ve silinip gitmesi işten bile değildir. Muhatabı olmayan eserin nefes sayısı bellidir ömrü de uzun değildir. Bu sözde kastedilen bizim ayaklarımız; insanın çilesi, insanın sevinci, insanın umudu, insanın dünya yolculuğunda yaşadığı her şey olabilir. Bu ayaklar hem insanı taşır hem insanın içinden doğan şiiri taşır.

Yaşanılan mekanların insanların sosyal ilişkilerinde etkili olup olmadığıyla ilgili düşüncelerinizi sözlü olarak ifade ediniz.

 

Mekân ve insan;

 

İnsanın dünya yolculuğunda zaman mekân olgusu oldukça büyük bir yer tutar. Nerede ne zaman nerede bulunduğunuzun ve ne yaptığınızın hayatınızın tüm zamanlarını etkilemesi şekil vermesi ve değiştirmesi mümkündür. İnsanın yaşadığı mekân hayatının şekillenmesinde ki ilk unsurdur diyebiliriz. Bir gecekondu mahallesinde dünyaya gelen bebekle az ötede bir rezidansta gözlerini dünyaya açan bebek aynı şartlarla başlamaz hayata.

 

Ailenin sosyal durumu çevresi maddi durumu o çevre yeni katılan bireyin de hayatını baştan aşağı etkileyecektir. Doğu ile batıyı Avrupa ile Asya’yı birbirinden ayıran yaşanılan mekânların farklı olmasıdır. Norveç’te yaşayan birine yüzdeki güneş yanığını nasıl anlatamazsınız Afrika’da yaşayan birine soğuk yanığını anlatamazsınız. İnsanın kültürü yaşayış biçimi giyinişi duruşu hepsinin en başında yaşadığı çevrenin ve bulunduğu mekânın etkisi vardır.

 

Eğer yaşanılan mekân insanın bulunduğu çevre sosyal hayatını ve yaşantısını etkilemeyecek olsaydı dünya en başından düz yaratılır bütün insanlarda aynı tip ve modelde dünyaya gelirdi. Yaşadığımız mekân sosyal çevremiz sahip olduğumuz imkânları birimizin farklı ve biricik. Bizi de insan yapan farklılıklarımız bu yüzden.

Bir şiirde bütün insanlığı ilgilendiren konulardan bahsedilmesi o şiire nasıl bir katkı sağlar? Düşüncelerinizi paylaşınız.

 

Bir şiirin insanlığı ilgilendiren tüm konuları ihtiva etmesi demek şiirin yapısı ve anlamı ile birlikte evrenselleşmesi demektir. Şiir nasıl evrenselleşir, yalnızca dünyayı ilgilendiren konuları şiir ile bütünleştirmek yeterli mi? Şiirin evrensel yaşayabilmesi için dünyayı ilgilendiren konuların zekâ kıvılcımından bir parça alıp o şekilde şiiri işlenmesi gerekmektedir.

 

Dünya döküyor yapraklarını bir bir kendi bahçesine

Yaşlı bir ağacın kuruyan ilk dalısın Suriye

 

Dizesi şiiri evrensel yönde geliştirip ölümün ve savaşın anlatım biçimini değiştirmektedir. Nurullah ataç her baktığımızı şiir eden ve akıldır diyor. Nazımla nesri birbirinden ayıran cümlenin içerisine bir sır saklanmasıdır. Şiirin insanın içini yine içsel bir yolculukla dışa vurması olduğunu düşünürsek içerisinde zekâ, düşünce, toplumsal yargılar ve kırılmalar bulunan şiir evrensel şiir olmaya aday olacaktır diyebiliriz. Şiir sezgilerle verilebilen anlaşılabilen içindeki zekânın dümdüz bir zekâ olmadığı bilinmesi gereken bir oluşumdur.

 

Şairin hadi ben şiir yazayım bu da evrensel olsun diye evrensel şiir üretimine çıkmadığını şiir yazmanın basit bir meşgale olmadığını ve her cümlenin bir araya getirildiğinde şiir olmadığını bilmek gerekir. Şiir içerisinde insan varken şiir olur insanı şiire sokmak ise hissiyat âleminin uzattığı naif bir dala tutunmaktan geçer. Şiir dünyaya gözlerini kalabalık bir çevre ile açıyorsa büyümesi gelişmesi ve evrenselleşmesinde aynı oranda ilerler diyebiliriz.

Bir şairin kalıcılığı yakalaması için sadece toplumsal gerçekleri dile getirmesinin yeterli olduğunu düşünüyor musunuz? Niçin?

 

Bir şairin kalıcı olabilmesi yüzyıllar boyunca değer görmesi için sadece toplumsal gerçekleri dile getirmesinin yeterli olduğunu düşünmüyorum. Burada yüzyıllardır süren şu tartışma aklıma geliyor sanat toplum için midir yoksa sanat, sanat için midir? Bu sorunsalın içerisinden benim çıkışım ancak her şeyin gerekli miktarda ve gerektiği yerde uygulanması ile olabileceği yönünde idi.

 

Sanat toplum içinde yapılmalıdır yeri geldiğinde sanat, sanat içinde yapılmalıdır. Bir şairin toplumsal gerçekleri hiç görmeden kör bir bakış açısı ile ilerlemesi onu sadece kendi dünyasında devinip duran bir şair olarak bırakacaktır. Yalnızca toplumsal gerçekleri anlatan şairler de bir yerde tıkanacak bir insanın kendi kimliğini baskılarıyla ufalanıp gideceklerdir.

 

Edebiyatın içinde toplumcu gerçekçilik olarak karşımıza çıkan bir akım olan şairin ve yazarın toplumsal gerçekliği savunuşu Marksist ideoloji nin temeline dayanır. Dediğimiz gibi burada önemli olan sanatın toplum için yapılması olmuştur. Bizdeki en önemli örneği Nazım Hikmet olan toplumcu gerçekçi akımın kalıcı olup olmadığı sorgusunu yapacak olursak Nazım Hikmet’in yalnızca toplumcu gerçekçi olduğu için hatırlamadığını sanata katkıları, kendi kimliğini oluşturması da göz önünde bulundurulmalıdır. Yüzyıllardır insanlar toplumun içerisinde var olan sıkıntıları, kendi içlerinde var olan kırılmaları, çatlamaları, aşkı, sevdayı, anlatmaktadır ancak sanatçıyı ölümsüzleştiren anlattığı konu değil anlattığı konunun kendi ruhundan damlayan ruhu, kendi ruhundan aks ettirilen halidir.

 

Kimliğini kazanamamış taklitten öteye geçememiş her yazar ve şair neyi savunur ise savunsun yok olup gitmeye mahkûmdur.

“Şiir bir köpük kadar yeni, bir kaya kadar eskidir.” sözünden ne anlıyorsunuz?

 

Şiir yalnızca kelimelerin bir araya gelmesi değildir. Şiir anlamın ve rüyanın bir arada sunulduğu bir kompozisyondur. Şirin ne olduğu ne olmadığı hakkında o kadar çok söz söylenmiş ki insan kendi karmaşasından çıkıp şiirin karmaşasına dalarken ne aradığını ne ve ne bulacağını karıştırabilir. Şiir bir köpük kadar yeni bir kaya kadar eskidir sözünde şiirin her daim değişime gelişime ve yeniliğe açık olduğunu ancak köklerinin çok eskilere dayandığını düşünmekteyim.

 

Bilinen ilk Türk şair Alpin Çor Tigin’den bu yana Türk milletinin Türk şiiri ile alakalı geçirdiği evreler yer yer çok sancılı, yer yer yıkıcı, yer yer de yenileyici olmuştur. Şiir bir köpük kadar yeni bir kaya kadar eskidir sözünü detayları ile inceleyelim.

 

R.Waldo Emorson’a ait olan bu cümle şirin yerinden oynatılamayacak kadar ağır bir kaya olmasının yanında bir köpük kadar hafif olduğunu, insanın iç dünyasında bir başka kapı aralayacak onu hülyadan hülyaya sürükleyecek bir anlamı ihtiva ettiğini, hayatı başka bir pencereden kavramasına yardım edecek bir unsur olduğunu söylemek istemiş olabilir.

 

Klasik tanımdan yola çıkarsak şiir duygu ve düşüncelerin belli bir düzen içerisinde sunulması anlamını kapsasa da bundan çok daha fazlası olduğunu hepimiz biliriz. Yahya Kemal Beyatlı’nın ne harabiyim ne harabatiyim kökü mazide olan atiyim dizeleri hem bir ulusun varlığını temsil ederken hem de şiiri çağrıştırıyor diyebilirim. Şiir hayatı güzelleştiren bir mısradır.