Kategori: Okula Yardımcı

“Memleket tutmak için çok asker ve ordu lazımdır, askerini beslemek için de çok mal ve servete ihtiyaç vardır, bu malı elde etmek için halkın zengin olması gerekir. Halkın zengin olması için de doğru kanunlar konulmalıdır, bunlardan biri ihmal edilirse dördü de kalır. Dördü birden ihmal edilirse beylik çözülmeye yüz tutar.”

Yukarıda Kutadgu Bilig den bir bölüm okudunuz. Beyliğin, devletin ayakta kalabilmesi için “zincirleme” sebeplerden bahsedilmiş. Senkron bir süreç var. Biri olursa diğeri olur, biri olmazsa sistem patlar yani devlet, beylik yıkılır. Yıkılmaması için hangi unsurlara dikkat edilmesi gerektiği zincirin en iç halkasından başlarayak yazalım.

• Kanunlar doğru olmalı. Yani “adalet” sistemi oturmalı. Yanlış yapan, haksızlık yapan, ortamı bozan insanlar cezalandırılmaz ise güven ortamı olmaz. Güven ortamı olmadığı için ticaret olmaz.
• Ticaret olmaz ise halkın zenginliğinden söz edemezsiniz. Zengin halk ise güç demektir. Her türlü güç. Para yani zenginlik kriz anında daha dayanıklılık demektir.  Dışarıdan gelebilecek her türlü tehditde daha fazla dirençlilik demektir.
• Zenginlik ile güçlü orduya sahip olabilirsiniz. Her türlü silah alabilir, daha fazla asker yetiştirebilir, askerlerin eğitimlerini ve donanımlarını artırabilirsiniz.
• Güçlü asker güçlü ordu demek. Güçlü ordu ise güçlü devlet demek. Güçlü devlet memleket demek. Kolay kolay yıkılmaz, Osmanlı gibi yüzyıllarca dünyaya hükmeder. Boyun eğmez, bağımsızdır. Manda ve himaye kabul etmeyen başka bir devlet tarafından sömürülemeyen devlet demektir.

“Osmanlı fetih ve hâkimiyet yöntemlerinin gücü, Osmanlıların değişen jeopolitik koşullar karşısında stratejilerini hızlı şekilde yenilemeleri ve yeni şartlara uygun hâle getirmelerinde yatmaktadır.”

Gabor Agoston (Gabor Agoston)

Macar tarihçi bence bu sözüyle Osmanlı’nın monoton, sabit, her zaman aynı taktik ve stratejini uygulayan bir politikası olmadığını anlatıyor. Osmanlı, zamanın ve coğrafi koşullara göre oluşan değişikliğe çok hızlı adapte olarak sürekli kendini yenileyen, yeni stratejiler oluşturan bir anlayış ile başarılı olmuştu.

Normalde de başarılı olmanın şartlarından birisi değişen dünya koşullarına hızlıca adapte olabilmektir. Örneğin tarımı düşünelim. Teknolojinin inanılmaz geliştiği zamanımızda hala eski usul tarım yöntemlerini kullanırsanız hem az üretim hem çok maliyet ile batarsınız. Teknolojiye ve modern tarıma ayak uydurabilenler ise tarımda pazar paylarını artırır ve siz ise ayak uyduramadığınız için batarsınız.

Değişen dünyada kendinizi değiştiremezseniz yaya kalır ve başarısız olursunuz. İşte Osmanlı bunu 500 yıl önce uygulayabilen, değişen şartlara çok hızlı ayak uydurabilen bir devletti. Ortaya çıkan yeni sorunlara hızlı çözümler üreterek her zaman zirvede olmuştur. Zamanında dünyanın en güçlü devleti, dünyada söz sahibi devlet olmuştur. Bunu ise stratejilerini hızlı yenilemelerine ve değişen şartlara hızlı ayak uydurmalarına borçludur.

“Bilgilinin sözü toprak için su gibidir, su verilince yerden nimet çıkar.
Bilgisiz insanın gönlü kumsal gibidir, nehir aksa dolmaz, orada ot ve yem bitmez.
Bilginin kıymetini ancak bilgili bilir, akıla hürmet ise bilgiden dolayıdır.”

Yusuf Has Hacip

Bilgi ve bilgili bulunmaz hint kumaşı gibidir. Çok değerlidir. Bilgili kişilerin ağızlarından çıkan sözler değerlendirilebilirse ortaya çok kıymetli şeyler çıkartabilir. Ayrıca insan bu hayatta tecrübeli olduğu kadar az zarar görür. İnsan hayatı ise herşeyi tecrübe edebilecek kadar uzun değildir. Bu sebeple başkalarının tecrübelerini de kendimize tecrübe edinmeliyiz. Başkalarının tecrübeleri konusunda ise mutlaka bilgili insanları seçmeliyiz. Örneğin elimizi ateş koyduğumuzda yanar değil mi? Denedik mi hayır. Büyüklerimizin, bizden daha bilgili insanların ağızlarından çıkan bu uyarı dikkate aldığımız için elimizle ateşe dokunduğumuzda yandığını canımızın acıdığını hissederiz. İşte aynen ateş örneğinde olduğu gibi bilgili insanların ağzından çıkan her bilgi bizim faydamızadır. O sebeple değerlidir.

Her şey bir fikirle başlar. Günümüzde önceden icad edilmiş ve şuan kullanmakta olduğumuz her şey bir fikrin sonunda ortaya çıkmıştır. Bilgili insanlarda bizlerin ortaya güzel şeyler çıkartabileceği fikirlerin ana kaynağıdır.  Yukarıda sözde su verilince yerden nimet çıkar kısmı ile bu anlatılmıştır.  Bilgisiz insan sözü ise ne kadar konuşursa konuşsun hiç bir işe yaramaz. Kimseye bir faydası dokunmaz. Anlık gülüp geçilebilecek, incir çekirdeğini bile dolduracak kadar bilgiye sahip olmayan boş boş kelimelerden oluşur bilgisiz insanların ağzından çıkan sözler.

Bir devletin çağdaşları arasında geri kalmış olmasının sebepleri neler olabilir? Söyleyiniz.

Devlet olmanın gereklerini yerine getirmek önemlidir. Yaşanılan gün için değil de daha çok sonra ki zamanlar için plan oluşturma, sonra ki dönemler için hedefler belirleme, yapılan bilimsel ve teknik çalışmalara değer verip önünü açma gibi bir çok durum sayabiliriz. Sanatın gelişiminin bile bir devletin çağdaşları arasında geri kalıp kalmadığını anlamamıza yetecektir. Geri kalmışlığı reddetmek de ayrı bir mesele olup her devlet yöneticisinin kolay kabullenmeyeceği bir durumdur. Bu kabullenmeme daha gerilere gitmeyi tüm millete bunun bedelinin ödetilmesini sağlar. Ekonominin gerilemesi ve siyasi yetersizlik, iç çatışmalar, savaşlar, yönetim içinde ki anlaşmazlıklar da bir devletin çağdaşları arasında geri kalmış olma sebeplerindendir. Bu nedenle kötü yönetimin ekonomiyi bozacağı aşikardır. Ekonomisi kötü olan devletler de geri kalmaya mahkumdur.

Eğitimin kötü verilmesi ya da hiç olmayışı da bir devletin geri kalma sebeplerinden. Eğitimsiz bir toplum gelişim gösteremeyeceği gibi yapılan bilimsel ve teknik çalışmalara da katkı sağlayamayacak bu da çağın gerisinde kalmalarına sebep olacaktır. Verilen eğitimin tam manası ile dolu olması gereklidir ki boş bir eğitim süreci de bilimsel bir çalışma olmadan yetersiz kalacaktır. Kısaca sayılan tüm nedenlerin bir biri ile ilintili olduğu, bir birini tetikler nitelikte olduğu ve hep birlikte gelişim gösterdikleri açıktır. Bu nedenle genelinin gelişimi topyekun olmalıdır.