Yazar: hakan

Sosyal medya, Genel Ağ ve teknolojinin; dili nasıl etkilediğini düşünüyorsunuz? Günlük hayattan örneklerle anlatınız.

Türkçede konuşma dili ve yazı dili telaffuzda farklılık gösterebilir. Dil bilimciler tarafından da kabul edilen ve bilimsel bir olgu olarak geçen bu tanımda telaffuz farklılıkları şive ve ağız farklılıkları lehçe farklılıkları dolayısıyla ortaya çıkabilir. Ancak sosyal medya bırakın yazım hatasını insanın konuşmasını da hatalı bir hale getirmiştir. Sınırlandırılmış karakterlerle insanın derdini anlatmaya çalışması sonunda hım ok kib bay gibi kendine ait olmayan hem de manalı olmayan terimlerin hayatımıza girmesine sebebiyet vermiştir.

Medyayı iyi okumak interneti de doğru kullanmak bu noktada oldukça önemlidir. Dil canlı bir yapıya sahiptir ve bireyler tarafından bozulmaya ya da yüceltilmesi açıktır. Bu canlı varlığı deforme ettiğiniz sürece deformasyonun etkileri zamanla artacak ve dil kullanılamaz bir çöplük haline gelecektir. Sosyal medyanın dilin üzerinde baskın etkisi ise dili deforme etmektir. Sırf karakterler sığsın diye ünlü harfleri atıp kendi kısaltmalarımızla bir şeyler anlatmaya çalışırken komik değil trajikomik görünüyoruz.

Sosyal medya ve internetin hayatımıza soktuğu bir alfabe daha var ki bilinçli kullanmıyoruz. İnsanlığın var olduğu ilk zamanlarda ifade etmek için kullandığı basit resimler emoji alfabesi olarak bugün tekrar karşımızdadır. Bu beni eğlendirdi buna sevindim demek yerine gözlerinden gülmekten yaşlar çıkan sarı bir suratı karşımızdaki insanı ileterek Duygu durumumuzu ifade etmeyi tercih eder hale geldik.

Mesele kelimelerin kısalığı veya uzunluğu mesele resimlerin varlığı veya yokluğu değildir. Sosyal medya insanı boş bir kalabalığın içerisinde yalnız bırakan konuşmaktan anlaşılmaktan uzaklaştıran ve dili de aynı kekremsi tadı barındıran bir mecradır.

Bireyin iç dünyasının edebî eserlere konu edilmesi, o esere nasıl bir katkı sağlar? Düşüncelerinizi sözlü olarak paylaşınız.

Edebiyat insan merkezli bir sanat ve bilim dalıdır. Edebi eserin insan normlarından ve insandan uzak bir şekilde inşa edilmesi mümkün değildir. Çünkü insan ancak, insan üzerinden verilen örneklerle ve insana dair kavramlarla anlatılabilir, açıklanabilir. Yeryüzünde insana benzeyen, insan yaradılışına sahip başka bir canlı varlık olmadığından edebi eserin içerisinde konunun insan olması oldukça olağan kabul edilmelidir. Hatta karakterlerin cinsiyeti, görünüşleri, olaylara bakış açıları okuyucuyla karakter arasında bir bağ sağlıyorsa okuyucunun karakterden alacağı bilgi ve değer aynı şekilde artış göstermektedir. İnsan bilmediğinden ürker ve bildiğine yaklaşır düşüncesiyle hareket ettiğinizde insan en çok kendini tanır ve insan en çok kendini tanımaz diyebiliriz. Edebi eserin insanı konu alması kendini tanıdığını düşünen bu canlının yolunu aydınlatmak ona benzeyen türevlerinin olduğunu göstermek ve belki de sadece ona dışarıdan objektif ya da subjektif bir gözle bakabilmektir. İnsanı anlamak kelamda basit, manada derin bir iştir. Bireyin iç dünyası edebi esere yansıtıldığında mana dünyasının kapıları aralanır ve neden böyle hissediyorum bilmiyorum diyen diğer insanlara da bir zerre olsun ışık dağıtılır.

Edebiyat sanatının ortaya çıkış sebebi insan olduğundan, yani olayın girdisi insan olduğundan çıktısının da yani edebi eserinde insanın iç dünyasını odaklanması durumun gidişatında ortaya çıkabilecek en doğal sonuçtur diyebiliriz.

İnsanın iç dünyası diğer insanlarla belli noktalarda benzerlik gösterirken belli noktalarda ayrılır ve bu ayrılmalar insanı genel kavramdan özel kavrama götürmektedir. Ayşe’yi Ayşe yapan gözleri değil Ayşe’nin iç dünyasının biricik olmasıdır. Aynı şekilde edebi eseri biricik yapan o iç dünyaya bakılan göz, o iç dünyadan yapılan sentezdir.

Uzun süre gurbette yaşadıktan sonra özlemini çektiği memleketine dönen bir kişinin ruh hâli ile ilgili neler söyleyebilirsiniz?

Uzun süre gurbette kalan insanların memleketlerini özlemesi kadar doğal ve içten bir durum yoktur diye düşünüyorum. Ancak gurbetçiler bana Necip Fazıl Kısakürek’in her zaman Sakarya şiirindeki şu dizeyi hatırlatır.

Öz vatanında garipsin öz vatanında parya…

Milleti bir arada tutan ve milleti millet yapan değerler ortak kültürel değerlerdir. Paylaşılan zaman, yaşanan olaylar, aktarılan bilgiler insanları bir arada tutan ince bir bağın görünmez ipleridir aslında. Gurbete giden ve memleketinden uzakta olan insan yabancılaşmaya başlar. Bu yabancılaşma önüne geçilemez durdurulamaz bir yabancılaşmadır. Çünkü yaşadığı ortama uyum sağlayamayan insan orada tükenir. İnsan ne oralı ne buralı olmadıkça, ortada bir yerde kaldıkça geçmişin hasreti, bugünün sancısı, geleceğin kahrı içerisinde devinir durur. Yani şöyle diyebiliriz geçen yaz amcasının torununun sünnetine gidemediği için bir adım uzaklaşan gurbetçi, yaşam şartları dolayısıyla kaçırdığı her şeyden o topluluktan uzaklaştırılarak bir sosyal cezalandırılmaya tabi tutulacaktır. ( sünnette olmuştu ya, ama sen yoktun cümlesinden sonra konuşmanın bitmesi burada anlatılmak istenileni karşılamaktadır.

İnsanların beraber geçirdikleri zaman dilimi azaldıkça, hatta yok oldukça paylaşacakları şeyler de aynı oranda azalır. İnsanın yaratılışında var olan ait hissetme gurbet olgusuyla insandan istemsiz bir şekilde alınır. Kişi memleketine geri döndüğünde de ait hissetme duygusu geri gelmez. Belki insanın hayat karşısında aldığı en ağır darbelerden biri gurbetçi olmaktır.

“Ne edebiyat felsefe ne de felsefe edebiyattır.”

Edebiyat ve felsefe içerik bakımından birbirinden çok farklı bilim dallarıdır. Edebiyatın felsefesi yapılır, felsefenin edebiyatı yapılır ama ne edebiyat felsefedir felsefe edebiyattır. Felsefe Yunanca kökenli peşinden koşmak aramak anlamına gelen bir kelimeden türetilmiştir. Bilge ve bilgelik anlamına gelen Sophia eki getirilerek sevginin bilgisini aramak anlamında bir bilim dalı ortaya çıkmıştır.

Felsefe doğru soruyu sormaya çalışırken birçok soru seçeneğini değerlendirir ve aslında felsefede verilen cevapların pek bir önemi yoktur mühim olan doğru soruyu sormaktır.

Edebiyat ise insanların konuşarak, yazarak, söyleyerek meydana getirdikleri sanat dalının incelemek irdelemek ve anlamak adına ortaya çıkmış bir bilim dalıdır. Edebiyatta ise felsefenin tam tersi soruların değil cevapların önemi vardır. Edebiyat kesin doğru aramaz. Edebiyat doğruya en yakın olanı arar kişilerin doğrusunu toplumların doğrusunu milletlerin doğrusunu arar ancak hiçbir soruya edebiyatta net cevap alamazsınız.

Felsefede ise netlik kazanan kuramlar mevcuttur. Bu yüzden ne edebiyat felsefe nedir felsefe edebiyattır ikisi beraber farklı bir bilim ortaya çıkartabilir ama her birine ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Bilimlerin birbirleriyle etkileşim içerisinde olmalarının bilimlerin gelişmesine nasıl bir katkı sağladığını sözlü olarak ifade ediniz.

Bilim, çok kapsamlı bilgilerin derlendiği toparlandığı ve keşfedildiği bir alandır. Doğada var olan her şey keşfedilmeye muhtaç olduğundan insanın merakı ile birlikte birçok bilim dalı ortaya çıkmıştır. Bilim insanları kavramların rahat anlaşılması ve her şeyin birbirine girmemesi amacıyla bilimleri sınıflandırma yöntemleri türetmeye çalışmışlardır.

En temelden bakacak olursak görürüz ki, Aristo felsefe temelli bir bilim sınıflandırması ile bilim sınıflandırmasının ilkini gerçekleştirmiş. Aristo’nun bilim sınıflandırmasında 3 ana etken vardır. Bu üç ana etken teorik bilimler pratik bilimler ve poetik yani şiir olarak karşımıza çıkar. Aristo’nun sınıflandırmasını daha sonra Stoacılar da bilimi sınıflandırmış yine 3 maddede fizik etik ve mantık olarak kategorilendirmeye tabi tutmuştur. Gelinen son noktada bilimler; merkezi bilimler, sosyal bilimler ve doğa bilimleri adı altında yine üç ana noktaya ayrılmış ancak kendi aralarında farklı dallara bölünmüştür.

Bilimler birbirleri ile işbirliği yapmadan üreyemez ve gelişemezler. Bu iddianın cevabını ise içerisinde matematik, fizik, tarih, psikoloji, coğrafya gibi bilimlerin bulunduğu bir bilim sınıflandırmasını felsefe ile uğraşan Aristo’nun gerçekleştirilmiş olmasını göstererek verebiliriz. Bilimler ihtiyacı cevaben doğmuştur. İnsan dünya üzerindeki hayatını sürdürmeye devam ettiği müddetçe bilimlerde birbirleri ile beslenmeye gelişmeye ve devam etmeye mecburdurlar. Örneğin; edebiyatta matematiğin işi olmaz düşüncesi deneysel şiir ile yıkılmıştır.

Matematik olmasaydı Yavuz Sultan Selim o çok meşhur şiirini nasıl yazardı bir düşünsenize? Ya da tarihi olmasaydı Mehmet Akif Ersoy İstiklal Marşı’nı yazabilir miydi?

“Felsefe yapmak” ve “edebiyat yapmak” deyimlerini günlük hayatta ne için kullanırız? Düşüncelerinizi sözlü olarak paylaşınız.

Felsefe ve edebiyat yapmak terimleri günlük hayat içerisinde boş konuşan, lafı uzatan, ağdalı kelimeler tercih eden insanları tanımlamak için kullanılan edebiyata ve felsefeye aşağılayıcı bir tavır takınan terimlerdir.

İnsanlar neden bu şekilde davranır?

İnsanın bilmediğini ve anlamadığını ötekileştirme çabası var olduğu ilk andan bu yana içinde bulunmuştur. Eğer karşımızdaki biri bilgi ve tecrübe olarak bizden daha üstün konumdaysa biz onu anlamıyorsak karşı tarafa karşı izlediğimiz tutum ötekileştirişi sürekli edebiyat yapan felsefe yapan biri ve hatta boş konuşan demek olacaktır. Söylediğinden de bir şey anlaşılmayan insan olarak tanımlar ve ona karşı bir önyargı oluştururuz. Bir kişiye karşı felsefe yapıyorsun edebiyat parçalama gibi söylemleriniz var ise o kişinin söylediklerini anlamıyor olmanın sizde bir karmaşa yarattığını düşünebilirsiniz. Edebiyat ve felsefeyi anlaşılmaz sözler olarak tanımlamak cehaletten bir adım ötede bir durum değildir. İnsanın madde ve manadan oluştuğunu bilen mürekkep yalamış her insan felsefe ve edebiyatın ruhun şekillenmesinde insanın gerçek manada insan olmasına yardım etmesindeki yadsınamaz katkısını bilir.

Elbette boş konuşan insanlar içinde edebiyat yapma terimleri kullanılmakta. Şiirin, şarkının, sanatın boş olduğunu düşünen insanların bu söylemleri de yine sanat üzerine bir bilgisizlik göstergesidir. İnsanlar bilmedikleri şeyden korkar ve uzaklaşırlar. Özellikle bilmedikleri olgular bir insan tarafından sunulduğunda kendilerine bu bilgi karşısında aşağılanmış ve küçük düşürülmüş hissedebilir mi kendilerine bir koruma kalkanı oluşturabilirler. Bir belki de o yüzdendir konuşan insanları Hatta mantıklı konuşan insanları sevmememiz.