Ay: Ekim 2018

Dünya’nın şeklinden ve yeryüzü hareketlerinden dolayı kaynaklanan bazı sonuçlar vardır. Bu sonuçlardan bir tanesinde de yılın belirli gününde Güneşin en erken doğduğu tarih kaşımıza çıkmaktadır. Güneş ışınlarının geliş açısıyla bağlantılı bu durum hakkında pek çok açıklama yapılsa da artık bilimsel gerçekliğe dayandırılarak sonuç bulunmuştur.

 

Güneşin En Erken Doğduğu Tarih Hangisidir?

21 Aralık tarihi Coğrafi açıdan önemli bir tarihtir. 21 Aralık tarihinde Güneş ışınlarının dik geliş açısı Oğlak Dönencesi üzerinde gerçekleşmektedir. Dünyadaki Güney Kutup noktalarında ise 24 saat boyunca gündüz yaşandığı gözlenmektedir. Tabi bu durum her ülkeyi etkilediği gibi Türkiye’yi de etkisi altına alır.

Güneşin en hızlı doğduğu tarih 21 Aralık’ta Güneyde kalan illerimizde en fazla gündüz yaşandığı gözlenir.

Yıl içerisinde yaşanılan gündönümü sonucunda Dünyanın bir kısmında çok erken Güneş doğarken, diğer yarısında çok erken Güneş battığını gözlemlemekteyiz. Güneşin en erken battığı tarih 21 Aralık günüdür. Her sene 21 Aralık tarihinde Güney kutup bölgelerinde 24 saat gündüz yaşanır ve Güney illerimizde Güneş en erken doğar. Ancak aynı 21 Aralık tarihinde Kuzey Kutup bölgeleri ve Kuzey’de kalan illerimiz için tam tersi bir durum söz konusudur.

 

Güneşin En Erken Battığı Tarih Hangisidir?

21 Aralık tarihinde Güneş Kuzey illerimizde daha erken batar. Hatta Kuzey kutup bölgelerinde 24 saatlik zaman dilimi boyunca gece yaşanır. Güneşin en hızlı şekilde battığı tarih gündönümü olarak kabul edilmektedir.

Coğrafya bilimi için yıl içerisinde yaşanan bazı tarihler önem taşımaktadır. Bu tarihlerden bazıları 21 Mart tarihi ve 23 Eylül tarihleri olmaktadır. Güneşin tam doğudan doğup tam batıdan battığı tarihler de bu tarihlere denk gelmektedir. Ekinoksun yaşanması sebebiyle 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde yılda sadece iki kereye mahsus olmak üzere Güneşin batış noktası tam Batıdan, doğuş noktası da tam Doğudan gerçekleşmektedir.

 

Güneşin Tam Doğudan Doğup Tam Batıdan Battığı Tarihler Hangileridir?

Ekinoks iki şekilde karşımıza çıkar. İlki 21 Marttır. Kuzey Kutbunda İlkbahar’ın başladığı Güney Kutbu’nda sonbaharın başladığı tarihtir. İkinci ekinoks 23 Eylül tarihidir. Bu tarihte de Kuzey Kutbu’nda Sonbahar mevsimi başlarken Güney Kutbu’nda İlkbahar mevsimi başlamaktadır. Bu iki tarihte Güneş’in batış, doğuşları tam Batıdan ve tam Doğudan gerçekleşmektedir.

Coğrafi olayların çok fazla olması insanoğlunun birçok sonuçla karşılaşmasına sebep olmaktadır. Eksen eğikliği de Coğrafi olguların başında gelmektedir. En genel tanımıyla Eksen Eğikliği; gezegen ve yörünge arasındaki dönerken oluşturdukları açıya verilen isimdir. Eksen eğikliğinin Dünya üzerinde birçok sonucu vardır. Bu sonuçlardan bir tanesi de, Güneş ışınlarının yıl içerisinde Ankaraya 90 derecelik açıyla düşmemesi olarak sayılabilir.

 

Güneş Işınlarının Yıl İçerisinde Ankaraya 90 Derecelik Açıyla Düşmemesi Neden Gerçekleşir?

Dünya ve yörüngesi arasında gerçekleşen açı farkı 23 derecedir. Ortaya çıkan 23 derecelik fark bizlere Eksen Eğikliği’ni göstermektedir. Eksen Eğikliği sonucunda Başkent Ankara’ya yılın hiçbir gününde ya da döneminde Güneş ışınları tam 90 derecelik açıyla düşmez.

Coğrafyacılar Dünya’nın şekli ile alakalı birçok araştırma yapmış ve bu araştırmalar günümüze kadar gelmeyi başarmıştır. Dünya’nın şeklinin Geoit adını verdikleri bir yapıda olmasına kanaat getiren bilim adamları bu şeklin bazı sonuçları olduğunu görmüşlerdir. Ekvatorda gece gündüz uzunluğunun eşit olmasının sebebi de; bu sonuçlardan sadece bir tanesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

 

Ekvatorda Gece Gündüz Uzunluğunun Eşit Olmasının Sebebi Nedir?

Dünyayı Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu olarak ikiye böldüğü varsayılan en uzun çizgiye Ekvator çizgisi denir. Dünyanın kutuplardan basık ve Ekvatordan şişkin bir şekli olduğundan dolayı Ekvatora Güneş ışınları yılın her günü eşit dik açılarla düşmektedir. Bundan dolayı da Ekvatorda gece ve gündüz uzunluğu hep eşittir.

Yıl içerisinde Dönenceler meydana gelmektedir. Meydana gelen Dönenceler bizlere bazı sonuçlar doğurmaktadır. 21 Aralıkta en uzun gündüzün yaşandığı paralel bulunması da dönencelerden kaynaklanan bir sonuçtur. 21 Aralık tarihinde Oğlak Dönencesi üzerine Güneş ışınları geldiği zaman 90 derecelik dik açılarla yansımaktadır. Bu yüzden Güney Yarım Küre’de en uzun gece yaşanmaktadır ve Yaz mevsimi kendisini hissettirir.

 

21 Aralıkta En Uzun Gündüzün Yaşandığı Paralel Hangisidir?

21 Aralık tarihi Türkiye gibi Kuzey Yarım Küre’de yer alan ülkelerde kış mevsiminin geldiği tarihtir. Bu tarihte gündüzler Kuzey Yarım Küre ülkelerinde kısalır. Ancak Güney Yarım Küre tam tersi duruma işaret etmektedir. Güney Yarım Küre’de Oğlak Dönencesi’nin bulunduğu paralelde en uzun gündüz süresi  yaşanmaktadır.

Kutup Yıldızının görünüm açısı Ekvator seviyesinden Kuzey kutbuna doğru gidildikçe artmaktadır. Bunun belli başlı sebepleri vardır. Bu yazımızda ekvatordan kuzey kutbuna doğru yol aldıkça, kutup yıldızının görünüm açısının neden dolayı artmakta olduğunu anlatmaya çalışacağız. Öncelikle kutup yıldızının birkaç özelliğinden bahsedelim;

 

Kutup Yıldızı Nedir?

Belirteç görevi de gören kutup yıldızı sıradan bir yıldız değildir. Kuzey yarımkürede yaşayanlar için farklı, güney yarımkürede yaşayanlar için daha farklı bir anlam taşımaktadır. Kutup yıldızı kuzey yarımkürede yaşamını sürdüren insanlar için kuzey yönünü belli etmektedir. Bunun aksine güney yarımkürede yaşayan insanlar kutup yıldızını görememektedirler.

Kutup yıldızının görünüm açısı ise sabit değil, değişkendir. Aslında bulunduğumuz yerden kutup yıldızının görünüm açısı hesaplandığında ortaya çıkan rakam, o an için bulunduğumuz yerin enlemidir. Kuzey kutup yıldızı sürekli olarak bizlere kuzey yönünü göstermektedir. Halk arasında kuzey yıldızı olarak da kullanılmaktadır ve sadece kuzey yarımküreden gözlemlenebilen bir yıldızdır.

Ekvatordan Kuzey Kutbuna Giderken Kutup Yıldızının Görünme Açısı Nasıldır?

Ekvator seviyesinden kuzey kutbuna doğru giderken kutup yıldızının görünme açısı artar mı azalır mı bir de bu konuya odaklanalım;

Kuzey kutbundan uzaklaştıkça bu açının derecesi azalırken, kuzey kutbuna gidildikçe kutup yıldızının görünüm açısı artmaktadır.  Polaris diye adlandırılabilen kutup yıldızı, kuzey kutbu ile yüzde 44 derecelik bir açı yapmaktadır. Bu görünüm açısı kuzey ekvator yönüne gittikçe ya da ekvatora yaklaştıkça azalmaya başlamaktadır. Ama ekvatordan kuzey kutbuna doğru gidildikçe açı artmaya başlamaktadır.

 

 

 

 

Coğrafi incelemeler sonucunda Dünya’nın iki farklı dönüş hareketinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dünya ilk olarak kendi yörüngesi etrafında dönmekte, daha sonra da Güneş’in yörüngesinin etrafında dönmektedir. Ancak yaşadığımız Dünya gezegeni Güneş etrafındaki dönüşünü tamamlarken tam bir daire şeklinde dönmemektedir. Eğer Dünya bu dönüşü esnasında tam bir daire şeklinde dönüşünü tamamlasaydı bazı yaşadığımız olaylar meydana gelmeyecekti. Dünyanın Güneş etrafında dönüş şeklinin sonuçları olduğu için bu şekil değişirse meydana gelen etkiler de ortadan kalkacaktır.

 

Eğer Dönüşünü Daire Şeklinde Yapsaydı Dünyanın Güneş Etrafında Dönüş Şeklinin Sonuçları Nasıl Değişirdi?

Dünya Güneş’in etrafında tam bir daire şeklinde dönmez. Dünya Güneş’in etrafında dönüşünü 1 yılda tamamlar. Böylece 1 sene devrilir ve mevsimler oluşur. Güneş’in etrafında dönen Dünya dönme hareketini eliptik yörünge üzerinde tamamlamaktadır. Böylece eksen eğikliği meydana gelmektedir Dünya’nın dönüş hareketini tamamlarken eliptik yörünge izlemesi ve eksen eğikliğinin oluşması birçok sonucu doğurmaktadır. Ancak Dünyanın Güneş etrafında dönüş şeklinin sonuçları daire şeklinde değişseydi şu olaylar meydana gelmezdi:

• Bir yıllık zaman diliminde yaşadığımız Yaz, Sonbahar, Kış ve İlkbahar adını verdiğimiz 4 mevsimi yaşayamazdık.
• Karasal, Karadeniz ve Akdeniz şeklinde ayırdığımız özelliklerine göre farklı bölgelerde meydana gelen iklim tiplerini göremez, yaşayamazdık.
• Dünya’nın sadece belli bir kısmında değil neredeyse tamamında çölleşme oranı artardı.
• Çölleşme oranının artışına bağlı olarak kuralık hat safhaya çıkardı.

Coğrafya bilim dalı birçok konu üzerinde ilgilenmektedir. Ortaöğretim kapsamında da okutulan Coğrafya dersi içerisinde öğrencilere farklı ve ilgi çekici konular sunulmaktadır. Öğrencilere öğretilen konulardan bir tanesi de konum ve yaşadığınız yer arasındaki ilişki noktasıdır. Konum nasıl tarif edilir diye öğrencilerin öğrenmesi sağlanırken diğer yandan da öğrencilerin Dünya üzerinde hangi noktada bulunduğunu ifade etmesi açısından bilgi verimi verilmiş olur.

 

Dünya Üzerindeki Konum Nasıl Tarif Edilir?

Konumun nasıl tarif edilmesi gerektiğine bakmadan önce konumun kelime anlamının üzerinden geçelim. Konum TDK sözlüğündeki anlamı ve Coğrafyacıların sunduğu tanımların ortak çalışması çerçevesinde bulunulan yer olarak ifade edilebilir. Bir yerin, bir kişinin, bir ailenin, bir yapının Dünya üzerindeki yerini tarif etmeye de konum tarifi adı verilmektedir. Peki, konum nasıl tarif edilir ya da konum tarifi esnasında dikkat edilecek noktalar var mıdır?

• Konum tarifi yapılırken Matematiksel ya da Coğrafi konum tekniklerinden biri tercih edilir.
• Matematiksel konumda bulunulan ya da tarif edilecek olan yerin enlem ve boylam dereceleri verilmektedir. Paralel ve meridyenler açısından kaçıncı paralelde, kaçıncı meridyende bulunduğu ifade edilerek Matematiksel bir konum verimi sağlanmış olur.
• Ancak günümüzde özellikle halkın içerisinde konum tarifi yapılırken Matematiksel konumu kullanmayarak Coğrafi konumu tercih ederiz.
• Coğrafi konum içerisinde mahalle, sokak, cadde, bölge, site ya da apartman ismi, daire numarası, il, köy ve ilçe gibi bilgilere yer verilmektedir.

Dünya, Güneş Etrafında Kutuplardan Geçen Ekseni İle Yörünge Düzlemi Arasında 66o 33’lık Bir Açı İle Döner. Bu Durum Nedeniyle Ekvator Düzlemi İle Yörünge Düzlemi Arasında Da 23o  27’lık Bir Açı Oluşur. Eksen Eğikliği Olarak Adlandırılan Bu Açının 30o  Olması Durumunda Ne Gibi Değişimler Görülürdü?

Dünya ve güneş ilişkisiyle ilgili sorular, merak edilenler yıllar yılı dünyanın her tarafında bitmemektedir. Cevapları bulunan sorular tabi ki çoğunluktadır ve her geçen gün teknolojinin de ilerlemesiyle cevapsız soruların sayısı azalmaktadır. Bunun yanı sıra teknoloji ne kadar ilerlese de bu da insanların uzay içindeki yeni bilinmez konular için cevabı aranan sorular oluşturmasına da katkı sağlamaktadır. Bu sorulardan bir tanesi eksen eğikliğinin açısının 30 derece olmasının sonuçları sorunsalıdır.

Eksen Eğikliği Nedir?

Dünya gezegeninin yörüngesi bildiğiniz gibi elips şeklindedir. Dünyanın yörüngesinden geçen düzleme de ekiliptik yörünge düzlemi denmektedir. Bunun haricinde ekvatordan geçen düzlemin adı ise ekvator düzlemidir. Ekiliptik düzlem ile ekvator düzlemi çakışmamaktadır. Bunun sebebi ise dünyanın ekseninin epiliptik düzleme tam olarak dik olmamasıdır. Daha doğru bir ifade ile anlatacak olursak; dünya ekseni ile ekliptik düzlem arasında 66 derece 33 dakikalık bir açı, ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasında da 23 derece 27 dakikalık bir açı vardır. Bu farklı sayıların sebebi dünyanın ekseninin eğik olmasından kaynaklanmaktadır ve dünyamızın güneşin etrafında dönmesinin sonuçları arasından, eksen eğikliği kavramını öne çıkarabiliriz.

Eksen Eğikliğinin Açısının 30 Derece Olmasının Sonuçları Nelerdir?

Eksen eğikliği fazla olsaydı ya da başlıkta verdiğimiz örnek gibi 23 derece değil de 30 derece olmuş olsaydı farklılıklar meydana gelirdi. Eksen eğikliğinin açısının 30 derece olmasının sonuçları nelerdir, bir de kısaca onlara sıralayalım;

• Dönenceler farklı enlemlerden geçerlerdi.
• Güneş ışınları dik açıyla indikleri alanlar genişlerdi.
• Orta kuşak daralırken, ekvator ve kutup kuşağı genişlerdi
• Gölge boyları, güneş açılarının gelme açıları değişeceği için değişirlerdi.
• Gece ile gündüz arasındaki fark artardı. Yine önemli sonuçlardan biri; gece ve gündüzün uzunlukları değişirdi.
• Sıcaklıklar değişirdi.