Ay: Kasım 2018

Beynin kokuyu algılama dışındaki diğer fonksiyonları nelerdir?

Koku alma duyusu her ne kadar gözardı edilse de oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Bazı araştırmacılara göre insan duygu, düşünce ve davranışları üzerinde en etkili olan duyu kokudur. Bu düşüncenin altında kokunun birçok beyin merkeziyle birlikte ilişkili olması yatıyor. Vücudumuzda birçok yapının işleyişi gün yüzüne çıkarılmış olsa da beyinle ilgili sorular hala çok fazla. Beyinde duyularla, hafızayla, kişilikle ve davranışlarla ilgili birçok farklı birbiri ile bağlantılı alan olduğu bilinmektedir. Bu sayede dış dünyadan gelen duyular algılanmakla kalmayıp birey için anlamı da belirlenir. Bu doğrultuda da bir uyaran için vereceği tepki ortaya çıkar.

Koku duyusu da diğer duyular gibi organlardan alınıp beyine ulaşır. Beyinde koku merkezleri bulunur. Öncelikle birincil koku merkezine oradan ikincil koku merkezine ulaşır. 34. Bölge olarak adlandırılan bölgede farklı kokuların ayırt edilmesi sağlanır. Bir başka bölgede koku duyusuna karşı gelişecek olan mutluluk, kaygı, heyecan gibi duygular belirlenir. 28. Bölge koku hafızası oluşturur. Bu sayede bilgiler depolanır ve bir sonraki seferde bu bilgiler ile karşılaştırılır. Beyindeki merkezler sayesinde alınan koku tanımlanır, duygular ve kişilikle harmanlanır, daha önceki koku bilgileri ile karşılaştırılır. Bu merkezlerdeki sorunlara bağlı olarak kokuyu alma veya değerlendirme süreçlerinde bozukluklar ortaya çıkar.

Dış uyaranları alıp değerlendiren sistem hangisidir?

Vücudumuzu yöneten beyin bölgeleri nasıl çalışır günümüzde tam olarak aydınlatılabilmiş değil. Çevresel ve merkezi olarak iki kısımdan oluşan beyin dış dünyadan gelen uyarıları alıp değerlendirir, anlam kazandırır ve bu doğrultuda oluşacak davranışı belirler. Vücudumuzun farklı bölgelerinde bulunan duyu almaçları kimyasal veya fiziksel uyaranları algılayarak elektrik sinyallerine çevirir. Bu sinyaller çevresel sinir sistemini oluşturan sinir ağları ile merkeze taşınır. Her bir uyarının taşınması, şiddeti şekli farklıdır. Bu doğrultuda beyinde farklı bölgelere ulaşır.

Merkezi sinir sistemi beyin, beyin sapı, beyincik ve omurilikten oluşur. Bu organların her birinde merkezler ve bağlantılar bulunur. Beyinde birçok farklı alan bulunur. Bu alanlar birbirleri ile bağlantılıdır. Uyaran beyinde algılanır ve anlamlandırılmaya çalışılır. Geçmiş hayatta yaşanılmış ve beyinde kodlanmış bilgiler yeni gelen uyarının anlam kazanması için önemlidir. Geçmiş deneyimler, kişilik, duygu durumu gibi bölgelerin etkisi ile dış dünyadan gelen uyarı anlam kazanırken uyarıya karşılık olarak verilecek cevap da planlanır. Bu işleyiş o kadar karmaşıktır ki aynı uyarıya farklı insanlar farklı cevaplar verebilir hatta aynı kişi aynı uyarıya farklı zamanlarda farklı cevaplar verebilmektedir. Bu durumda gösteriyor ki bir uyaranın değerlendirilmesinde farklı birçok özellik bazen daha çok bazen daha az devreye giriyor. Kısaca özetlemek gerekirse dış uyaranlar çevresel sinir sistemi tarafından algılanıp merkezi sinir sistemi tarafından değerlendirilir.

Çevrenizdeki tanıdık kokuları diğer kokulardan nasıl ayırırsınız?

Beş duyumuzdan biri olan koku duyusu aslında oldukça karışık bir mekanizmaya sahiptir. Burundan alınan kokular ve bu kokuların beyinde işlenişi tam anlamıyla anlaşılabilmiş değildir. Burnumuzun iç bölgesinde koku alma almaçları bulunur. Hava da bulunan koku molekülleri almaçların olduğu bölgede çözünür. Bu reseptörler sayesinde kokunun içinde bulunan kimyasal maddeler algılanarak elektrik sinyalleri haline getirilir. Bu elektrik sinyalleri sinirler vasıtasıyla beyine gelir. Beyinde koku ile ilgili bölgeler vardır. Bu bölgelerdeki kodlar sayesinde koku beynimiz tarafından anlamlandırılır.

Beynimiz bizim için önemli olduğunu düşündüğü kokuları kaydeder. Yani koku algılanıp tanımlanmakla birlikte aynı zamanda koku hafızası oluşur. Beynimizin işleyişi hala tam olarak aydınlatılamamıştır. Beyinde duyuların algılanması için bölgeler bulunurken hafıza bölgeleri, kişilik bölgeleri, duygu bölgeleri gibi birçok farklı işlevde alanlar bulunur. Bu alanların hepsi birbiri ile bağlantılıdır. Burnumuzdan gelen koku sinyalleri beynimize ulaştığında farklı bölgelerde değerlendirilir. Bu sayede koku daha önceki bilgilerle karşılaştırılır. Özellikle beynimizce kayıt altına alınan tanıdık kokular tanınmış olur ve bu doğrultuda tepkiler ve duygular oluşur. Görme, işitme dokunma gibi duyular kayıt altına alınırken koku alma duyusunun farklı bir önemi vardır. Bazı araştırmacılar insanları en çok etkileyen, duygu ve düşünce dünyasına en çok yön veren duyunun koku duyusu olduğunu öne sürmektedir.

Tiroit bezi hormonlarının düzensiz salgılanması sonucu guatr rahatsızlığı ortaya çıkar. Guatr rahatsızlığının insanların yaşam kalitesi üzerine etkileri neler olabilir? Sınıf ortamında tartışınız.

Tiroit bezi boyunda sağlı sollu bulunan ve vücudumuz için bazı hormonları salgılayan bir çeşit iç salgı bezidir. Tiroit bezinin sağlıklı çalışması vücudumuz için büyük önem arz eder. Bu bez salgıladığı hormonlar ile diğer organların çalışmasını etkileyerek metabolizmayı düzenler. Vücudumuzda bütün aktiviteler belli bir düzen ile gerçekleşir. Tiroit hormonları bu düzenin oluşmasında etkilidir. Tiroit bezleri vücut metabolizmasını düzenlemede çok büyük göreve sahip olan T3 ve T4 hormonlarını salgılar.

Tiroit beziyle ilgili problemler arasında en sık görülenlerden biri Guatr hastalığıdır. Guatr hastalığının birçok sebebi olmakla birlikte hastalığın ortaya çıkmasına tiroit bezinin çok fazla çalışmasına bağlı olarak boyutlarının artması neden olur. Altında yatan sebeplere göre farklı türleri olan Guatrın bilinen en yaygın sebebi iyot eksikliğidir. İyot hormon üretilmesi için gerekli bir mineraldir. Vücuda yeterli iyot alınmadığında yeterli miktarda hormon üretilemez ve tiroit bezi daha çok çalışır. Guatrın hastalar üzerindeki etkileri organın büyümesine ve hormondaki düzensizliğe bağlı olarak ortaya çıkar. Boğaz kısmında genişleyen tiroit bezi nefes darlığına, yutkunma güçlüğüne ve ses kısıklığına sebep olur. Eğer fazla miktarda çalışan tiroit bezi fazla miktarda hormon üretiyorsa metabolizma hızlanır. Buna bağlı olarak da çarpıntı, titreme, bulantı, kusma gibi şikayetler ortaya çıkar. Eğer tiroit fazla çalışmasına rağmen gerekli hormon üretilemiyorsa o zaman da metabolizma yavaşlayacak ve kilo alma, kabızlık, halsizlik, saç dökülmesi, ciltte kuruluk gibi şikayetler ortaya çıkacaktır.

Renk körlüğü, miyopi, hipermetropi, astigmatizm, işitme kaybı ve denge kaybı gibi rahatsızlıklarının tedavisiyle ilgili teknolojik gelişmeleri araştırınız.

Teknoloji her geçen gün gelişirken bu gelişmelerin sağlık alanında kullanılmaması da söz konusu değil. Yeni araştırmalar ve teknolojik aletler sayesinde birçok hastalığa çözüm bulunabilirken birçok tedavi yöntemi de son derece gelişti. Geliştirilen yeni tıbbi aletler ve yöntemler hastalığın tanısından tedavisine kadar ki süreci hızlandırdı ve daha zahmetsiz bir hale getirdi. Özellikle son yıllarda ameliyatsız tedavi yöntemleri yaygınlaşırken bu sayede hastaların günlük hayatlarına dönmesi de hızlandı. Teknolojinin özellikle hasta hayatına sağladığı faydalar saymakla bitmez.

Göz merceğindeki bozukluklardan kaynaklanan miyop, hipermetrop ve astigmatizm gibi göz kusurları son teknoloji ürünü lensler ve lazer tedavileri kullanılarak ortadan kaldırılabilmektedir. Özellikle nano teknoloji ve mikro cerrahi göz merceği gibi çok küçük ve hassas bölgelerde çalışma imkanı sağlamaktadır. Genetik göz kusurlarından olan renk körlüğü tedavisi önceleri mümkün değilken son yıllarda geliştirilen lens ve gözlüklerle hastanın renkleri görme parlaklığı arttırılabilmektedir. İşitme kaybı tedavisi ve kulakla yakından alakalı denge kaybı tedavisinde yapılan çalışmalarda geleceğe ışık tutan en büyük gelişmelerden biri biyonik kulak olarak görülüyor. Bununla birlikte hali hazırda kullanılan işitme cihazlarının sağladığı imkanlar da her geçen gün artmaktadır. Gelişmeler her an devam ederken teknolojinin insan sağlığı için kullanılması büyük gerekliliktir.

Fiziksel etkinliklerin sağlığınız üzerinde ne tür olumlu etkileri vardır?

Hareketsiz yaşam tarzı günümüzün önemli problemlerinden biri olarak gösterilir. Özellikle iş hayatıyla birlikte gelen az hareket etme alışkanlığı birçok sağlık problemini beraberinde getiriyor. Uzun süre hareketsiz kalmak özellikle bacaklardaki kan akımının aksamasına sebep oluyor ve ödem gibi şikayetler ortaya çıkabiliyor. Özellikle iskelet ve kas sistemi gelişiminde bozukluklar meydana gelir. Yine günümüzün ve geleceğin en önemli sorunlarından biri olarak görülen obezitenin en önemli sebepleri arasında sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam tarzı yer alıyor.

Sağlık kişinin fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan tam bir iyilik hali içinde olmasıdır. Bu iyilik halinin oluşmasında fiziksel aktivitelerin yeri oldukça önemlidir. Fiziksel aktivitenin depresyonu azalttığı, özgüveni artırdığı, disiplin ve sorumlulukları geliştirdiği görülmüştür. Bunların yanında egzersiz yapmak kas ve kemikleri güçlendirir, kaslardaki enerji kapasitesini artırır, akciğerlerin havalanmasını arttırır, vücut düzgünlüğünü sağlar, kan basıncını düzenler, kalp ve damar sağlığını korur, beyin kan akımını düzenleyerek erken bunamayı önler, kan şekerinin kontrolüne yardımcı olur, kan kolestrol düzeyini ayarlar ve damar tıkanıklığını önler. Sağlıklı bir yaşam için egzersiz yapmak ve hareketsizlikten kaçınmak şart. Bu egzersizler düzenli, günlük, uygun yoğunlukta, ilerleyici programla yapılmalıdır. Kişisel özelliklere uygun olmayan veya yanlış şekilde uygulanan fiziksel aktiviteler fayda sağlamak yerine zararlı olabilir.

Fiziksel etkinlikleri yapabilmenizi sağlayan organlar ve sistemler hangileridir?

Destek ve hareket sistemi iskeletimizi oluşturan kemikler, bu kemikler arasındaki eklemler ve kemiklere bağlı kaslardan oluşur. İskelet ve kas sistemi olarak da bilinen bu sistem vücudumuza şekil verir, iç organları ve beyni korur ve vücuda hareket yeteneği kazandırır.

İskelet sistemini oluşturan kemikler cansız gibi görünse de diğer organlar gibi hücrelerden oluşmuş canlı dokular olmakla birlikte bu hücreler arasında mineraller ve lifler bulundurur. Bu sayede kemik sert ve dayanıklı yapısını kazanır. Kemikte bulunan bu mineraller ihtiyaç anında kana geçebildiği için aynı zamanda depo görevi görürler. Kemiklerin bir başka görevi ise kan hücresi üretmektir. Kan hücresi üretimi kemiklerde bulunan kemik iliğinde gerçekleşir. Kemikler yapılarına göre uzun, kısa, yassı ve düzensiz şekilli olarak sınıflandırılır. Destek ve hareket sisteminin bir diğer parçası ise eklemlerdir. Eklemler iki kemiğin birleşim noktasında bulunur. İki kemiğin temas halindeki yüzeylerinin aşınmasını önlemek için eklem bölgelerinde kıkırdak bulunur. Bulunduğu yere göre kemiklere hareket yeteneği kazandırır. Hareket yeteneklerine göre eklemler oynar, oynamaz ve yarı oynar olarak sınıflandırılır. Kaslar destek ve hareket sistemini oluşturan son yapılardır. Vücutta düz kas, çizgili kas ve kalp kası bulunur. Fiziksel etkinliklerin yerine getirilmesinde görevli olan ve iskelet sistemiyle birlikte çalışan çizgili kaslardır. Kas liflerinin bir araya gelmesiyle büyük kas kütleleri oluşur. Bu kaslar sinirlerden gelen uyarılar doğrultusunda kasılıp gevşeyerek kemiklerin hareket etmesini sağlar.

Destek ve hareket sisteminin sağlıklı yapısını korumak için spor yapmanın ve beslenmenin önemini tartışınız.

Destek ve hareket sistemi canlı vücuduna destek sağlayıp şekil verirken öte yandan da hareket edebilmeyi mümkün kılar. Bu sistem iskelet ve kas sistemi olarak da adlandırılır. İskeletimizi oluşturan kemikler vücudumuza şekil verirken; bu kemikler, kemikler arası eklemler ve kemiklere bağlı kaslar ise hareket edebilmeyi sağlar. Sağlığımıza dikkat etmezsek destek ve hareket sistemi bu durumdan olumsuz etkilenir.

Her organ çalışırken enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerji tüketilen besinlerden elde edilir. Enerjiye en çok ihtiyaç duyan organlardan biri kaslardır. Bu açıdan sağlıklı beslenmek ve vücudun ihtiyacı olan enerjiyi karşılamak önemlidir. Bununla birlikte enerji dışında kalsiyum, fosfor ve D vitamini fizyolojik süreçte gereklidir. Kemiklerimizin yapısında bulunun kalsiyum aynı zamanda kas kasılması için de son derece önemlidir. Sağlıklı beslenme demek her maddeden ihtiyacı karşılayacak kadar tüketilmesi demektir. Destek ve hareket sistemini korumak için sağlıklı beslenme son derece önemlidir. Sağlıklı beslenme ile birlikte düzenli egzersiz de vücudumuz için son derece önemlidir. Düzenli ve ağır olmayan egzersiz ile kaslar güçlenir ve enerji kapasiteleri artar. Kemikler dayanıklılık kazanır. Fazla kilo ve obezitenin önüne geçilmiş, kaslara ve kemiklere fazla yük binmesi engellenmiş olur. Vücut gelişiminin desteklenmesi, başta destek ve hareket sisteminin korunması açısından düzenli ve sağlıklı beslenmeyle birlikte günlük egzersizler ihmal edilmemelidir.