Ay: Kasım 2018

Osmanlı Devleti kapıkulları ile Tımarlı Sipahiler arasında denge kurarak neleri amaçlamıştır?

 

Tımar sisteminde elde edilen vergilerle yönetimi sağlayan askerler, bu sistemin bir paçası olmuşlardır. Aynı zamanda kendi giderlerini de bu topraklarla karşılayan tımarlı sipahiler her an savaşacakmışçasına hazır bekletiliyorlardı. Tımarlı sipahiler atlı birliklerden oluşup ordunun çoğunluğunu oluştururlardı. Ayrıca devletten bir maaş almazlar sadece topraktan kazanılan para ile geçimlerini sağlardı. Kapıkulu askerleri ise maaşlarını devlet tarafından alırlar ve savaşlarda padişahı koruma görevini üstlenirlerdi. Sürekli olan askerli durumunu kapıkulu askerleri sürdürürken, ordunun asker ihtiyacını da karşılıyordu. Aynı zamanda yaya, atlı ve teknik birlikleri ile oluşumu kapıkulu  askerlerinin, özellikleri arasında yer alırken tımarlı sipahiler ise sadece atlı birliklerden oluşmuştur. Doğrudan padişaha bağlı olan kapıkulu askerleri tımarlı sipahiler farklı kollarda güvenlik birimi oluşturmuşlardı.

 

Osmanlı devleti bu iki ayrı kolcu kuvvetinin arasında bir denge kurmak zorunluluğunda olup , iç çatışmanın çıkmasını engellemeyi ve her iki kolun birbirine üstünlük çabasının önüne geçmek istemiştir. Her iki askeri grubunda birbirinden bağımsız hareket ediyor olması ve çıkabilecek çatışmaların engellenmesi gerekiyordu. Merkezi otoritenin zayıflamaması ve askerlerin kontrol altında tutulması amacıyla, kapıkulları askerleri ile tımarlı sipahiler arasında kurulacak bir denge zorunlu hale gelmiştir.

Osmanlı Devletinde keyfi olarak toprağı ekip biçmeyen köylünün elinden arazinin alınmasının nedenleri nelerdir?

 

Tarıma dayalı geçim kaynağının oluşturulduğu Osmanlı toplumunda, süreklilik esasına dayandırılması için tımar sisteminin oluşturulduğu ilgili nedenlerden. Sistem gereği en alt tabakada bulunan köylülerin devlet tarafından emanet aldıkları toprakları verimliliği sağlamalarının yanı sıra sistemin işleyişi için zorunludur. Çünkü sistemin en başında oluşacak aksaklık sistemin tümü ile aksamasına neden olacak ve hiç bir ilerleme kaydedilmeyecektir.

 

Yapılan denetimler sadece tımar sahipleri için değil tabi ki. Tımar sahiplerinin verdiği bilgiler doğrultusunda köylülerinde denetime girmesi sağlanıyor. Bu denetimler sonucu eğer ki köylü emaneten verilen toprakları ekip biçmeden bir fayda beklemeye kalkışırsa topraklar ellerinden geri alınıyor. Bunun gerekliliği toplumda oluşacak sistemsel aksayışın önüne geçmektir. Ekilmeyen her arazi karşılığında vergi alınmamasına, dolayısıyla alınan vergilerle karşılanacak askeri giderlerin azalmasına ve tımar sahiplerinin yönetiminin zaafa uğramasına neden olacaktır. Sadece onunla da kalmayıp merkezi otoriteyi sarsacak ve dahası yetiştirilemeyen askerlerin eksikliği ile güvenlik zafiyeti oluşacaktır. Bir birine bağlı olan nedenler zincirinin ilk halkası olan köylülerin ekip biçtiği araziler olmazsa olmazlardandır. Aslında her bir halka kendi açısından değerli ve diğerini tetikler durumdadır. Ekilmeyen arazilerin verimliliğinin düşmesi ve tarımda ki sürekliliğinde aksaması unutmamalıdır. Tüm  nedenler göz önüne alındığında köylülerin ekip biçmesi elzem nitelikte olup, toplumun en alt tabakasının en üst tabaka ile nasıl ilintili çalıştığının resmidir. Yapılan her faaliyet ve yapılmayan her faaliyet olumlu yahut olumsuz yönde yönetimi etkilemektedir.

Osmanlı Devletinin, tımar sistemini uygulamasındaki amaçları nelerdir?

 

Fethedilen toprakların genişliği ve çokluğu Osmanlı da yönetimin idari ve askeri alanda gelişmesini gerekli kılmıştır. Genellikle geçim kaynağının kırsal kesimlerde ticaretten çok tarıma dayalı olduğu bilinmekteydi. Yapılacak sistemsel bir uygula hem askeri sistemin gelişmesi hem de tarımın sürekli hale gelmesini sağlayacaktı. Aynı zamanda merkezi otoriteyi güçlü tutmanın amaçlarından biri de toprakların yönetiminin tamamına hakim olabilmekti. Bütün bu sayılanlar tımar sistemi ile gerçekleşebilecek, Osmanlı kurulan sistemle hem yönetme gücünü arttıracak, hem vergileri toplayacak, hem askerlerin sayısal artışını sağlayacak, hem de tarıma gereken önem verecekti.

 

Osmanlı geliştirdiği tımar sistemi ile köylülere ekip biçmesi için ücretsiz toprak sağlayacaktı. Köylüler elde ettikleri gelirin bir kısmını tımar sahibine vergi olarak verecek ve geçimlerini sağlayacaktı. Ancak topraklar devlete aitti ve geri alınacaktı. Toprakların verimliliğinin de sağlandığı bu sistemle alınan vergiler tımar sahiplerinin kendi gelirlerini karşılamasını kolaylaştıracak ve her tımar sahibi en az on asker yetiştirecekti. Ayrıca toprakların yönetimi de tımar sahiplerine aitti. Yine bu sistemle iç güvenliğin oluşumu sağlanacak çıkabilecek ayaklanmalar engellenecekti. Devlet bütçesinden herhangi bir çıkış olmaması ve toplanılan vergilerin sürekliliği ile yetiştirilen askerlerin sayısının çokluğu, dahası olan tarımın gelişmesi ve köylülerin iaşelerini karşılayabilmesi ve yönetimsel alanda ki boşluğun doldurulması sistemin gerekliliği ve geniş alanda sağladığı faydayı gözler önüne seriyor. Tımar sahiplerininse köylüyü çok çalıştırmaması ve adaletli yönetmesi adına sürekli olarak denetlenmesi sağlanıyordu.

Bizans sınırında küçük bir beylik olarak kurulan Osmanlı Devletinin kısa sürede büyümesinin sebepleri neler olabilir?

 

Osmanlı devletinin başlangıçta küçük bir beylik olarak Anadolu topraklarında varlığını sürüyor olması boşuna değildir. Anadolu Selçuklu devletinin gün geçtikçe azalan gücü bu beyliğe sunulan desteğe kaymıştır. Aldığı desteğin yanı sıra beylerin küçük yaşlardan itibaren aldıkları eğitim ile ileri görüşlü politikalar izlemeleri ve stratejik noktaları ele geçirmeleri bu nedenler arasında yer alır. Sonrasında fethedilen topraklara yerleştirilen Türkmen ailelerle uygulanan iskan politikası ile, ele geçirilen coğrafya Türkleştirilmiş ve yayılmacı politika izlenmiştir. Bununla da kalınmamış diğer beyliklerle kurulan siyasi ve ekonomik alanda ki anlaşmalarla başarılı olup güçlerine güç katmışlar ve kimi beyliği kendi bünyelerinde toplamışlardır. Anadolu bölgesinde varlığını sürdürmeyen güçlü bir devlet olmaması da Osmanlılar için ayrı bir şans oluşturmuştur.

 

Merkezi otoriteyi kendi içinde sağlaması için önemli girişimlerde bulunulmuş bu boşluk değerlendirmiştir. Düşman devlet olarak görülen Bizans’ın da kendi içerisinde ki çatışmaları ve azalan gücü büyüyen bu beyliğe karşı koymayı engellemiş, büyüme hızını durduramamıştır. Yapı ve kuruluş felsefesi bakımından İslam anlayışının tezahürü olarak kendilerinde oluşan cihat anlayışı ile yayılmacı politikaların hızla sürdüğü de bir gerçektir. Fethedilen bölgelerde ki hoşgörülü ve adaletli olan yönetimi sayesinde iç karışlık çıkmasına engel olunmuş ve kimi siyasi istikrarsız bölgeleri savaşmadan bünyesine katmıştır. Vaat edilen huzur ve güven Osmanlının şiarı haline gelmiş farklı milletler kendi din adamlarının baskısından korunmak için Osmanlıya sığınmıştır. Ekonomik olarak da esnafların büyük örgütlenmesi olan ahiler teşkilatının desteğini alınmış, çıkarılacak ekonomik buhranların önüne geçilmiştir. Refah seviyesi artan halk Osmanlıya olan güvenini arttırmış ve büyümesinde katkı sağlamıştır.

Yaşadığınız yörede eski uygarlıklara ait kalıntılar var mı? Bu kalıntılarla ilgili neler biliyorsunuz?

 

Doğu Anadolu bölgesinde yaşıyor olmam nedeniyle, burada ki iklimin ağır şartlarına rağmen Anadolu’nun kapısı olarak gördükleri merkezde yaşayış sürmüş olmaları ve yerleşim yeri olarak görmeleri eski uygarlıkların kalıntılarının çokça bulunduğunu bilmemi sağlıyor. Öyle ki en eski ve köklü şehirlerden birisi olan Ani Antik kenti tarih kokuyor. Türklerin Anadolu’ya girişinin Malazgirt’ten önce bu şehri fethetmesi ile gerçekleştiği ve Anadolu da var olan ilk caminin burada inşa edilmiş olması ayrı bir gurur vesilesi. Sultan Alparslan tarafından 1064 yılında fethedilen bu şehir tarih boyunca önemli bir merkez olmuş ticari yollardan ipek yoluna ev sahipliği yapmıştır. Bir çok kilisenin bile hala ayakta duruyor olması İslam öncesi uygarlıkların da izlerine rastlanmasını sağlıyor, şehrin değerini daha da arttırıyor. Her yıl gelen binlerce turiste ev sahipliği yapan Kars halkı çokta bilinçli görünmüyor.

 

İçeride maalesef yabancı turistler için tercümanlık ve rehberlik hizmeti sunabilecek kişilerin azlığı bunun göstergesi. Şehrin korumaya alındığı etrafını çevreleyen surlar sayesinde belli oluyor. Çıkan savaşlar ve geçen zamanla bu tarihi surların bir kısmı maalesef yıkılmış vaziyette. Korumaya alınmadan önce köylülerin içerisini yerleşim yeri olarak kullandığı, tarihi yerleri hayvanlarını otlatma alanı olarak kullandıkları da görülebiliyor. Geçte olsa alınan tedbirler umut verici. Bir çok medeniyete ev sahipliği yapmış böyle merkezi bir şehrin insanlık tarihini anlamak adına önemi çok. Özellikle Türkler tarafından fethedilen ilk Anadolu toprağı olması ayrı bir öneme haiz bizler için.

Tarihte, birçok uygarlığın Anadoluya yerleşmesinin sebeplerini araştırınız.

 

İnsanlık tarihi, yaşayışları boyunca yerleştikleri toprakların doğal özelliklerine göre seçim yapmakta, suyun ve elverişli toprakların bulunduğu coğrafyalar daha çok tercih edilmektedir. Tarihte en verimli topraklardan birisi de Anadolu toprakları olarak ortaya çıkmakta. Su kaynakların varlığı, kıtaların birleşim noktasında yer alması ile oluşan  stratejik önemi,  Anadolu toprakları için tercih unsuru olmasında etkilidir. Elverişli topraklar ve doğal kaynakların çokluğu, Anadolu topraklarında yaşayışlarını idame ettiren insanların hayat sürmesi için elzemdir. Geçmişten günümüze kadar Anadolu, her insanın sığınağı ve barınağı olmanın yanı sıra yerleşimlerin ki tercih edilen toprak olmayı başarmıştır. Türklerin de bin yıldır yurdu olarak yaşadı bir coğrafya olan Anadolu, kültürlerin sentezlendiği yegane merkezlerden biri olma özelliğine de sahip.

 

Anadolu’ya yerleşen tarihte ki pek çok uygarlık, yeryüzü şekillerin elverişli olması, bitki örtüsünün yaygın olan dağılımı, su kaynaklarının çokluğu, iklimin elverişli oluşu, doğal kaynakların zengin olması gibi nedenlerle yerleşmişlerdir. Doğu ve batı arasında ki köprü olma vazifesi ile Medeniyetler Beşiği olmuş, bu bakımdan insanlığın gelişimini başlatmış bir merkezdir. Farklı din ve mezheplerden, farklı kültürden insanların bir arada yıllar boyu bir arada yaşamasına ev sahipliği yapmış ve insanlığın gelişimine katkı sunmuştur.