Yazar: hakan

Orman yangını doğal kaynakları nasıl etkiler?

 

Çeşitli sebeplerle ortaya çıkan can ve mal kaybı yanında giderilmesi mümkün olmayan sonuçlara yol açan bir doğal afet olan yangın sadece ağaçları yok etmekle kalmaz, yangın yüzünden su kaynakları, toprak, yaban hayatı veflora zarar görür.

 

Dikkatsizlik, tedbirsizlik ya da küçük bir ihmal ile başlayan yangın neticesinde orman ürünleri üretimi olumsuz olarak etkilenir, su kaynakları bozulur, erozyona ve hava kirliliği neden olur. Çölleşmeye ve heyelana da sebep olabilir.

 

İnsanlara karşılıksız sunulmuş ve doğal kaynaklar olan

• Su
• Toprak
• Hava
• Orman ürünleri bundan etkilenir.

 

Yangını söndürmek için kullanılan su bile başlı başına büyük bir israftır ki bunun çok çok ötesinde orman ürünleri olan tomruk, maden direği, sanayi odunu, kağıt odunu, lif yonga, tel direği olarak kullanılan odunlar yahut yakacak olarak kullanılacak olan odunlar zarar görür bunun yanında çoğu insan tarafından bilinen ve kullanılan defne yaprağı, reçine veçıra gibi orman ürünlerinin dışında olan ama ormandan elde edilen ürünlerde zarar görür ve ekonomik kayba neden olur.

 

Fizik olarak zarar gören bölgelerin görsel olarak da kirlendiği düşünüldüğünde yangının tarihi ve doğal zenginliklere de zarar vermesi turizmi etkilemektedir.

Fauna olarak isimlendirilen yaban hayvanların yaşam alanları tahrip olduğunda hayvanlar yaşayamaz ya da göç ederler.

 

Flora denilen bitki örtüsü ve yetişen her türlü ağaç zarar görür hatta bazen tür yok olur.

Toprak ve su yenilemeyen doğal kaynaklar olduğundan ekolojik denge kesinlikle bozulur bunun yanında hava kalitesi olumsuz bir şekilde etkilenir.

Küresel iklim değişikliğinin ve buna bağlı olarak yaşanan çevre sorunlarının Dünya’nın geleceğine nasıl bir etkisi olabileceğini düşününüz. Bu konudaki görüşlerinizi şiir, resim, hikâye gibi çeşitli sanatsal yollarla ifade ediniz.

 

Küresel ısınmayı en basit şekilde ‘Başlıca atmosfere salınan gazların sebep olduğu düşünülen, sera etkisi dolayısıyla, dünya üzerinde sene boyunca kara, deniz ve havada ölçülen ortalama sıcaklıklarda görülen artışa verilen isimdir.’ diye tanımlayabiliriz. Günümüzde bilim adamları küresel ısınma konusunda aynı fikirdedir. Küresel İklim Değişikliği (KİD) insani, tarımsal, endüstriyel ve enerji tüketimi gibi faaliyetlerinin sonucu olarak atmosferdeki oranı ve yoğunluğu fazlalaşan sera gazlarının sebep olduğu küresel ısınmanın sebep olduğu iklim değişikliğidir. Bu iklim değişikliği; çölleşme, kuraklık, yağışlardaki dengesizlikler ve sapmalar, fırtına, su baskını gibi çeşitli meteorolojik olaylarda artışlar gösterir.

 

Küresel iklim değişikliğinin temel sebepleri arasında; nüfus artışı ve bu duruma bağlı olarak enerji tüketimi, uluslararası ticaret ve ulaşım, toprak kullanımı ve sanayinin gelişmesi vardır. İklim değişikliğinin asıl sebebiyse küresel ısınmadır. Yani atmosferde bulunan ‘sera gazlarının’ artmasıdır. Yapılan araştırmalara göre sera gazı emisyonlarının insan faaliyetleriyle arttığı saptanmıştır. En önemli sera gazı karbondioksittir. Bu gaz araç egzozlarından, ısınma amaçlı yakılan yakıtlardan ve fabrika bacalarından atmosfere salınır.

 

Küresel ısınmanın sonuçlarına değinirsek;

• Buzulların erimesi
• Denizlerdeki su oranının yükselmesi
• Yağmur’un sağanak şeklinde yağması ve artması
• Sel ve fırtına hasarlarının artması
• Tundraların erimesi, buharlaşma oranının artması ve kuraklık

Şeklinde sıralanabilir.

 

Kısaca küresel ısınma dünyadaki tüm canlıları tehdit eder. Dolayısıyla, küresel ısınmaya karşı çözüm üretmek ve uygulamak gerekir. Küresel ısınmayı engellemek için yapılması gereken şeylerin başında;

• Daha sık yürüme
• Bisiklet kullanma
• Toplu taşıma aracı kullanma
• Çöpleri geri dönüştürerek, karbondioksit tasarrufu sağlama
• Etrafa bol ağaç dikme
• Rüzgar enerjisi, jeotermal enerji, güneş enerjisi ve diğer yenilebilir enerji kaynaklarının kullanılması

Şeklinde sıralanabilir.

Ozon tabakasının incelme nedenlerini ve bunun canlılar üzerindeki olası etkilerini çeşitli kaynaklardan araştırınız. Araştırma sonuçlarınızı arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Ozon tabakasındaki incelmenin sebebi insanların havaya saldığı kimyasallardır. Bu kimyasal maddeler günlük yaşamda kullanılır ve ozon tabakasına zarar verir. Ozon tabakasının tahrip olmasına sebep olan kimyasal maddeler;

 

• Kloroflorokarbonlar (CFC’ler): Genellikle klima sistemlerinde, buzdolaplarında, köpük üretiminde (mesela yataklar için), deodorant ve parfümlerde kullanılır.
• Halonlar: Yangın söndürme aletlerinde kullanılır.
• Metil bromid: Böcek ilacı olarak tarımda kullanılır.

 

Günümüzdeki teknolojik cihazlar ozon tabakasındaki incelmeyi saptayabilmektedir. Yapılan ölçümlerde Güney Kutbundaki incelmenin Kuzey Kutbuna göre daha büyük olduğu görülmektedir. Önlem alınmadığı takdirde, ozon tabakasındaki incelme daha da büyüyecektir. Bu incelme küresel bir sorundur. Ozon tabakasındaki incelmenin;

• İnsanlara
• Bitkilere
• Hayvanlara
• Havaya
• Ozon’a

Karşı zararı vardır.

 

İnsan sağlığına etkileri: Deri kanserinin en büyük sebebi, uzun süre güneş ışınlarına maruz kalmaktır. Melanoma ismi verilen kanser de ozon tabakasının tahrip olup artan UV radyasyonunun etkisiyle meydana gelir. Uzun süre güneş ışınlarına maruz kalma, görme yetisinin azalmasına ve sürekli körlüğe sebep olur. Katarakt da, göz merceği üzerinde oluşan ve görmeyi sınırlandıran sis perdesidir. Göz problemi pek çok nedenden dolayı meydana gelse de,  yapılan araştırmalarla artan ultraviyole ışınlarının gözlerde katarakta sebep olduğu görülmektedir. Uzun süre ultraviyole ışınlarına maruz kalmanın, insanlarda bağışıklık sisteminin zayıflamasına sebep olduğu görülmektedir.

 

Bitkiler üzerindeki etkileri: Bitkiler gelişimlerini tamamlayabilmek ve büyüyebilmek için fotosentez yapar. Fotosentez sırasında ise bitkiler stomalarını açar ve CO2 alır, bu sırada gözeneklerden içeriye ozon girişi de olur. Stomalar ozondan korunabilmek için kapanırlar ve bu kapanma fotosentezin yavaşlayarak durmasına neden olur. Dolayısıyla, mitokondride enerji üretimi engellenerek bitki büyümesi yavaşlar. Bu durum da çiçek ve meyvelerin azalmasına, suyun verimli kullanılmamasına ve döngünün bozulmasına sebep olur.

Madde döngülerinin yaşam için önemini sorgulayarak arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Tüm canlıların tabiatta canlılığını aksatmadan devam ettirebilmesi için önemli bir takım maddelerin üretilmesi gerekir. Doğada ekolojik olarak önemi bulunan bu maddelerin tüm canlılar tarafından alınıp verilir. Bu maddeler güneş enerjisi vasıtasıyla belirli yörüngeleri takip ederek dolaşımlarını tamamlar. Maddelerin ekosistemdeki dolaşımlarına madde döngüsü adı verilir.

 

Tüm maddeler döngü vasıtasıyla devamlı olarak canlılar tarafından tekrar kullanılır. Canlıların yaşayabilmesi için gerekli olan maddelerin başında oksijen, su, karbon, azot, fosfor ve kükürt gelir. Döngüdeki en önemli görevi saprofit ve kemosentetik bakteriler üstlenir. Çünkü bunlar doğada toprağa inen organik atıklarla cesetleri ayrıştırarak inorganik maddelere dönüştürmeyi sağlar. Daha sonra ise serbest kalan inorganik maddeler tekrardan fotosentez ve kemosentez yoluyla kullanılır ve inorganik maddeler yeniden organik maddeye dönüştürülür. Organik olan bu atıklara; odun, hayvan leşi, kaya parçası örnek olarak verilebilir. Doğada hiçbir zaman madde kaybı olası değildir.

 

Oksijen döngüsü: Oksijen farklı şekillere dönüşerek doğada devamlı bir döngü içerisindedir. Hava da gaz, suda ise çözünmüş olarak bulunan oksijen serbest bir şekilde azottan sonra en fazla bulunan elementtir. Basit yapılı bitkiler ve hayvanların, solunum yoluyla aldığı oksijen hidrojenle birleşerek suyu oluşturur.

 

Su döngüsü: Su, bir takım doğal kuvvetler ve hava hareketleriyle, atmosferle birlikte ye yüzündeki karalar ve sular arasında sistemli bir biçimde hareket eder.Bu duruma su döngüsü ya da hidrolojik dolaşım adı verilir.

 

Karbon döngüsü: Karbon, canlı yapısının en önemli elementleri arasındadır. Tüm organik bileşiklerin ana yapı öğesidir. Dolayısıyla da canlı organizmalar karbonlu bileşikleri kullanmak durumundadır.

Elektrik enerjisinin bilinçli ve tasarruflu kullanımının ülke ve aile ekonomisi açısından önemini yazınız.

 

Elektrik enerjisi günümüzde en fazla kullanılan enerji türüdür. Çok fazla kullanılması ile birlikte elektrik enerjisine olan ihtiyaç her geçen gün artış göstermektedir. Elektrik enerji doğrudan değil dolaylı yollarla doğal enerji kaynaklarından elde edilmektedir. Elektrik enerjisinin doğrudan elde edilemiyor oluşu bu enerji türünü daha masraflı ve daha önemli bir yere koymaktadır.  Doğal enerji kaynakları diye isimlendirdiğimiz fosil yakıtlar da zaman geçtikçe tükenmektedir. Fosil yakıtların da çevreye zararı elbette olmaktadır. Bu sebeple elektrik üretiminde en fazla yenilenebilir enerji ön plana çıkmaktadır. Bu yenilenebilir enerji kaynakları arasında rüzgar enerjisi, biyokütle enerjisi, hidroelektrik enerji, güneş enerjisi ve jeotermal enerji sayılabilir. Bu yenilenebilir enerji kaynaklarının tümü elektrik enerjisinin üretilmesine yardımcı olmaktadır.

 

Elektrik enerjisi hayatımızın her alanında fazlasıyla ihtiyaç duyduğumuz bir enerji türüdür. Neredeyse bütün sosyal ihtiyaçlarımız elektrik enerjisi ile çalışan makineler tarafından karşılanmaktadır. Elektrik enerjisine bu kadar çok ihtiyaç duyulduğu bir dönemde, kaynaklar da kısıtlı iken bilinçsiz elektrik kullanma oldukça zararlı bir davranıştır. Elektrik enerjisi sayesinde doğal enerji kaynakları tükenmemektedir. Ayrıca elektrik enerjisi çevre dostudur ve çevrenin korunmasına yardımcı olur. Ekonomi yönünden aile bütçesine ve ülkeye oldukça katkısı bulunmaktadır. Kullanılan enerji maliyetini düşünerek ülke ve aile ekonomisine katkıda bulunur. Ayrıca elektrik enerjisinin doğru ve dengeli kullanılması da enerji kaynaklarımızın tükenmesinin önüne geçilerek uzun yıllar boyunca elektrik enerjisinden mahrum kalmadan yaşamamıza olanak sağlayacaktır.

Elektrik enerjisinin üretimi için kullanılan santraller nelerdir? Bu santrallerden biri olan hidroelektrik santrallerinde elektriğin nasıl üretildiğini belirtiniz.

 

Elektrik enerjisinin üretiminde kullanılan başlıca kaynaklara bakacak olursak hidrolik, termik, nükleer, güneş, jeotermal, gelgit ve rüzgar santrallerini sayabiliriz. Elektrik üretimini doğada bulunan pek çok enerji kaynağını kullanarak yaparız. Bu kaynaklardan bazıları farklı işlemlerden geçirilerek elektrik enerjisi üretim kaynağı haline dönüştürülürler. Bazıları ise bu işlemlerden geçmeyerek doğrudan elektrik enerjisi üretiminde kullanılırlar. Ayrıca elektrik enerjisi üretiminde kullanılan bazı kaynaklar yenilenebilir enerji kaynağı olarak kullanılırken bazıları ise yenilenemez enerji kaynağı olarak adlandırılmaktadır.

 

Elektrik enerjisinin üretimi için gereken şey jeneratörün bobin adı verilen tel sargılarının dönmesidir. Bu sargılar bir makara üzerine bağlanmıştır ve bu makaralar da diğer makaralar ile bağlantılıdır. Böylece dış kuvvetlerin etkisi ile makaraların dönmesi sağlanır. Bunun sonucunda bobinler de hareket ederek elektrik enerjisi üretilir.

Güneş santralleri hariç bütün elektrik santrallerinde hedef jeneratörlerin bağlı olduğu tribünleri döndürmektir.

 

Hidrolik Santraller: Bu santraller herhangi bir yakıta ihtiyaç duymamaktadır. Bu santraller baraj göllerinin ön kısımlarına kurulurlar. Akarsuların ön tarafları dar kesimlerde setlerle kapatılır ve setin arkasında su birikintisi olur. Birikmiş olan bu suyun kendine ait büyük bir basıncı vardır. Biriken suyun ardından dipten başlayarak su kontrollü şekilde bırakılır. Bırakılan su boruların içerisinden geçerek kanallara aktarılır. Bu boruların içinde özel yapım tribünler bulunmaktadır. Bu tribünler basınçlı suyun sağlamış olduğu kuvvet ile döndürülür. Tribünler de bağlı olduğu jeneratör milini çevirerek elektrik üretir.

Elektrik enerjisinin hareket enerjisine nasıl dönüştüğünü örneklerle açıklayınız.

 

Elektrik enerjisi çeşitli enerji türlerine dönüştürülebilir. Bunlardan birisi de hareket enerjisidir. Bir elektrik motoru içerisinde bulunan bir düzenek aracılığı ile elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürür. Elektrik motoru ise elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüştürülmesini sağlayan önemli bir araçtır.

Elektrik motorunun çalışma prensibi mıknatısın zıt kutuplarının birbirini çekmesi aynı kutuplarının ise birbirini itmesi prensibine göre çalışmaktadır. Bu olayın gerçekleştirilebilmesi için iki mıknatıs ile elektrik akımı verilerek bunun etkisi ile manyetik bir özellik kazanan bobine ihtiyaç vardır.

 

Bobin içerisinde elektrik akımı geçirilerek bobin bir elektromıknatıs haline getirilir. Bunun sonucunda bobin diğer mıknatıslar ile etkileşime geçer. Bu mıknatıslardan birisi bobine çekme kuvveti uygularken diğeri itme kuvveti uygulayacaktır. Bu durum soncunda bobinde dönme hareketi oluşacaktır. Bu noktada elektrik motoru elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümünü sağlayan asıl unsur olmaktadır. Bunlara örnek olarak saç kurutma makinelerinin fanları, elektrikli mikserin çırpıcısı, vantilatörün pervanesi ve matkabın ucu gibi unsurlar verilebilir. Buralarda kullanılan motorlar yardımı ile elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümü amaçlanmaktadır. Ayrıca elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümü için iki yol vardır.

 

Bunlardan birincisi doğrudan akım kullanılan motorlar yardımı ile elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümüdür. Bu motorlar akü veya pil yardımı ile çalışan motorlardır. Diğeri ise alternatif akım yardımı ile elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren motorlardır. Bu motorlar ise doğrudan şebeke elektriği aracılığı ile elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürür.

Elektrik enerjisinin ısı ve ışık enerjisine nasıl dönüştüğünü örneklerle açıklayınız.

 

Elektrik bir enerji türüdür. Bunun dışındı ısı ve ışık gibi daha farklı enerjiler de bulunmaktadır. Bir cisim herhangi bir şekilde değişiyor veya hareket ediyorsa bunun sebebi enerjinin bir türde başka bir türe dönüşümüdür. Peki elektrik enerjisi de faklı enerji türlerine dönüşebilir mi? Bu sorunun cevabını detaylı bir şekilde inceleyelim.

 

Direnç, iletkenlerin elektrik akımlarına karşı göstermiş olduğu zorluklardır. Elektrik akımı elektrik telinden geçtiği esnada telin direnci ile karşılaşacaktır. Bu sayede elektrik akımının bir kısmı telin direnci ile birlikte ısı enerjisine dönüşecektir. Bu noktada iletkenin göstermiş olduğu direnç önemlidir. Bu direnç iletkenin boyuna, cinsine ve kesit alanına göre farklılıklar gösterecektir.  Eğer elektrik akımı telin üzerinden geçtiği esnada direnç fazla ise ısı enerjisi de onunla orantılı olarak fazla olacaktır. O zaman elektrik enerjisi iletken tel üzerinden geçerken enerjinin bir kısmı ısı enerjisine dönüşür ve tel ısınır diye bir sonuç çıkarabiliriz.

 

Elektrik akımını geçtiği tel üzerinde göremeyiz fakat etkisini görebiliriz. Evimizde yanan ampuller elektrik enerjisinin ışık enerjisine dönüşümünün en büyük örnekleridir. Elektrik akımı ampul içerisindeki telden geçtiği sırada telin göstermiş olduğu diren enerjinin ısı enerjisine dönüşümünü sağlar. Üzerinden akım geçen bazı iletken teller gözle görülür bir ışık yayarlar. Ampulün yaydığı ışığın gözle görülmesinin nedenini de buna örnek olarak verebiliriz. Buna örnek olarak çevremizde gördüğümüz çeşitli aydınlatma araçlarını da verebiliriz.

Elektrik enerjisinin bilinçli ve tasarruflu kullanımı ülke ve aile ekonomisi bakımından neden önemlidir? Araştırınız. Edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Elektrik enerjisi günümüzde en fazla kullanılan enerji türüdür. Çok fazla kullanılması ile birlikte elektrik enerjisine olan ihtiyaç her geçen gün artış göstermektedir. elektrik enerji doğrudan değil dolaylı yollarla doğal enerji kaynaklarından elde edilmektedir. Elektrik enerjisinin doğrudan elde edilemiyor oluşu bu enerji türünü daha masraflı ve daha önemli bir yere koymaktadır.  Doğal enerji kaynakları diye isimlendirdiğimiz fosil yakıtlar da zaman geçtikçe tükenmektedir. Fosil yakıtların da çevreye zararı elbette olmaktadır. Bu sebeple elektrik üretiminde en fazla yenilenebilir enerji ön plana çıkmaktadır. Bu yenilenebilir enerji kaynakları arasında rüzgar enerjisi, biyokütle enerjisi, hidroelektrik enerji, güneş enerjisi ve jeotermal enerji sayılabilir. Bu yenilenebilir enerji kaynaklarının tümü elektrik enerjisinin üretilmesine yardımcı olmaktadır.

 

Elektrik enerjisi hayatımızın her alanında fazlasıyla ihtiyaç duyduğumuz bir enerji türüdür. Neredeyse bütün sosyal ihtiyaçlarımız elektrik enerjisi ile çalışan makineler tarafından karşılanmaktadır. Elektrik enerjisine bu kadar çok ihtiyaç duyulduğu bir dönemde, kaynaklar da kısıtlı iken bilinçsiz elektrik kullanma oldukça zararlı bir davranıştır. Elektrik enerjisi sayesinde doğal enerji kaynakları tükenmemektedir. Ayrıca elektrik enerjisi çevre dostudur ve çevrenin korunmasına yardımcı olur. Ekonomi yönünden aile bütçesine ve ülkeye oldukça katkısı bulunmaktadır. Kullanılan enerji maliyetini düşünerek ülke ve aile ekonomisine katkıda bulunur. Ayrıca elektrik enerjisinin doğru ve dengeli kullanılması da enerji kaynaklarımızın tükenmesinin önüne geçilerek uzun yıllar boyunca elektrik enerjisinden mahrum kalmadan yaşamamıza olanak sağlayacaktır.

Güç santrallerinde elektrik enerjisinin nasıl üretildiğini araştırınız ve elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Elektrik akımını üreten araçlar jeneratörlerdir. Jeneratörler manyetik alan içerisinde hareket edebilen bobinlerdir. Manyetik alanlar mıknatıslardan elde edilir. Bu sebeple jeneratörlerin yapısı elektrik motorlarına benzetilmektedir. Elektrik motorlarında bulunan düzeneğe elektrik enerjisi verildiği zaman hareket enerjisi da elde edilebilir. Fakat jeneratörlerde bu durum tam tersidir. Düzeneğe hareket enerjisi verilere elektrik enerjisi elde edilecektir.

 

Jeneratörlere hareket enerjisi farklı yollarla verilebilmektedir. Mesela rüzgar tribünlerinde bulunan pervanelerin rüzgar ile hareket etmesi. Dönmeye başlayan bu pervaneler bobine bağlıdır. Manyetik alan içerisinde pervane ile dönen bobin bu işlem sonucunda elektrik üretmiş olacaktır.

 

Rüzgar enerjisi pek çok anlamda avantajlıdır. Bu avantajlarından en önemlisi ise temiz ve ucuz olmasıdır. Tribünler çalıştığı esnada çevreye zarar verecek herhangi bir atık bırakmaz. Ayrıca rüzgar santrallerinin kurulmasından sonra ise masrafları yok denecek kadar az olmaktadır. Ülkemizde yılın her anında rüzgar alan bölgelerde bulunmaktadır. Sayıları henüz yeterli olmasa da ülkemizde bu enerji sistemi oldukça yaygındır. Fakat daha fazla enerji edebilmek için rüzgar tribünlerinin sayıları arttırılmalıdır.

 

Elektrik enerjisinin elde edilebildiği diğer bir kaynak ise akarsulardır.  Akarsular üzerine kurulmuş olan barajlar aracılığı ile dev jeneratörler çalıştırılarak fazla miktarda elektrik enerjisi elde edilmektedir. Akarsuların önlerine baraj kurularak biriktirilen su daha sonra kontrollü bir şekilde bırakılır. Su çok hızlı bir şekilde akarken jeneratörlerim tribünlerinin dönmesini sağlayarak elektrik enerjisinin elde edilmesine yardımcı olur.