Kategori: Türkçe

Kişisel düşüncelere dayanarak yazıldığı hâlde bazı denemeler pek çok insana hitap etmektedir. Bu durumu denemenin hangi özellikleriyle açıklayabilirsiniz?

 

Deneme türünün özelliklerine göz gezdirerek bu sorunun yanıtını bulalım.

Deneme türdür makale ye benzet düşünsel niteliktedir ancak daha kısadır.  Makaleden farkı ise bir ispat zorunluluğu olmamasıdır.

Güncel konulardan yola çıkılarak kaleme alınır günübirlik olarak değerlendirmek mümkündür.

Günce ve günübirlik olan bu yazıların uzun zaman ve birçok insana hitap etmesinin arkasında yatan ise evrensel konuların işlenmesidir.

 

Örneğin Montaigne’inin denemeler eserinde kaleme kaldığı konular insanı sorunlar ilişkiler ve hayat üzerine düşünceleri kapsadığından hem türün öncüsü hem de yüzyıllardır unutulmayan ismi kılmıştır Montaigne’i.

 

Deneme türü bir diğer açıdan da yazara özgürlük veren bir türdür.  Yazar dilediği konuyu dilediği açıdan ele alabilmektedir.  Örneğin; Türkiye’nin 90 ‘lı yıllardaki sosyolojik durumu üzerine bir deneme yazısını ele alalım. Aynı şekilde yazar Türkiye’nin 90’lı yıllardaki felsefi yapısını da ele alabilir.

 

Filozoflar ya da makale yazarları bu düşünceleri bir temele dayandırmak zorunda iken deneme yazarları tek bir cümleden hareketle bile düşüncelerini beyan edebilmektedir.

Tekrar okumak istediğiniz bir roman, hikâye, şiir oldu mu? Düşüncelerinizi nedenleriyle açıklayınız.

 

Tekrar tekrar okumak istediğim kitaplar şiirler, hikâye ve romanlar oldu bunların en başında ise her zaman Ahmet Altan olmuştur.  Ahmet Altan’ın kristal denizaltı ve içimizde bir yer deneme kitaplarının hayatımın birçok evresinde dönüp dönüp okumuşluğum ve her seferinde ders çıkarmışlığım vardır.

 

Bazen kendimi çok ölümlü hissederim her insan gibi.  Ölmeyi ve yaşamayı anlamak istediğimde edebiyatımızınız ölüm şairi belki de ölümü hem naif hem serkeş anlatan en nadide isimlerinden biri olan Cahit Sıtkı’nın şiirlerini okurum. Öldük, ölümden bir şeyler umarak.

 

Bir büyük boşlukta bozuldu büyü
Nasıl hatırlamasın o türküyü,
Gök parçası, dal demeti, kuş tüyü,
Alıştığımız bir şeydi yaşamak.

 

Şimdi o dünyadan hiçbir haber yok;
Yok bizi arayan, soran kimsemiz.
Öylesine karanlık ki gecemiz,
Ha olmuş ha olmamış penceremiz;
Akarsuda Akis’imizden eser yok.

 

Cahit Sıtkı Tarancı

 

Örneğin bu şiiri her okuduğumda yaşamaya ne denli alıştığımızı sorgular dururum.

Edebi eserlerin tekrar tekrar okunması bireyin zamanla değişen olgunluğu ile kıyaslanabilirken eserin kalitesiyle de özdeşleştirilmektedir.  Bir kitabı dönüp tekrar okuyabilmek o kitabın içerdiği anlamı tekrar idrak etmek istemek demektir aynı zamanda.  Örneğin Paul Chello ‘nun simyacı romanının insanın her yaş dönümünde dönüp tekrar tekrar okuması gerektiğini düşünürüm.

Sizi güldüren olay ya da durumlar nelerdir? 

 

Aziz Nesin’in hikâyelerinde gözlemlediğimiz absürt komedi olarak değerlendirebileceğimiz ve belki daha doğru tanımı yakalamak adına kara mizah dediğimiz olaylar beni güldürmektedir.

 

Toplumun kanayan yanlarını anlatırken ya da bizzat içinde yaşarken bu ağalanacak halimize gülme durumu her daim bana eğlenceli gelmiştir.

 

Örneğin otobüse bindiğimizde bizden yaşça daha büyük insanların oturuyor isek yer beklemesi ve gözleriyle ya da duruşları ile rahatsız etmesi beni her zaman güldürmüştür. Elbette yer vermeyen gençler de öfkelendirmektedir ama bu beklenti çok komik gözükmektedir.

 

Toplum içerisinde insanların birbirlerine yüklediği görev ve sorumluluklar beni güldürmektedir.  Ne kadar beklenti varsa bir yerde o kadar hayal kırıklığının olacağının bildiğimden kaynaklanabilir bu durum. Yine toplumdan örneklerle gidelim.  Düşene gülünmez deriz ama ne zaman karda veya başka bir etkenle düşen birini görsek kahkahayı patlatıveririz. Gülmek için bazen sebep ararken bazen de hiç sebepsiz gülebilen insanlardan biriyim ben. Güne nasıl başladığım ve neleri nasıl gördüğümle yani bakış açımla alakalı olan bu durum sayesinde komik olmayan şeyleri bile komik gördüğüm olmuştur.

Deneme türünde bir yazı yazmak isterseniz hangi konuları seçersiniz? Neden?

 

Deneme türünde bir yazı yazmadan önce deneme türünün özelliklerini bilmek yazı yazarken zorlanmamak için önemlidir.

 

Peki, nedir deneme türü ve nasıl yazılmalıdır?

Denemenin edebiyat anlamı bir konu hakkında ispatlanması zorunlu olmayan kişisel görüş ve düşüncelerin beyan edildiği hislerin de beyan edilebildiği yazıların düz yazı formatında kaleme alınmasıdır.

 

Deneme yazılarında duygu ve düşüncelerinizi dile getirirken bir şey ispat etmek zorunda olmayışınız deneme yazılarının püf noktasıdır.  Düşünce yanlış olabilir ya da okuyucunun tasvip etmediği bir düşünce bicimi olabilir ama burada yazarın özerkliği devreye girer. Yazar öyle düşünmüş ve öyle irdelemiş ise burada neden bunu düşündün demekten ziyade, bende böyle düşünüyorum deme hakkı doğar okuyucuya. Deneme türünün dünya edebiyatındaki temsilcisi Montaigne ‘dir. Türk edebiyatında ise Tanzimat döneminden sonra görülmeye başlanan bu tür serveti fünunda detayları ile tanınmıştır.

 

Ben bir deneme yazarı olsam dönemsel yazıları kaleme alır ve onların üzerinden düşüncelerimi beyan ederdim. Bunun siyasi içerik gibi algılamadan düşünelim. Domatesin bütün yaz neden 5 – 7 TL arasında satıldığını aforizmalarla birlikte anlatan bir deneme yazarı olabilirdim. Bunun insanların daha çok kafa yorduğu bir konu olduğunu düşünüyorum.

Sel anında nasıl davranmalıyız? Yazınız.

 

Sel felaketleri doğal afetler nedeniyle oluşmaktadır. Eğer gerekli tedbirleri almazsak ve sel anında nelerin yapılacağını bilmezsek hem can hem de mal kayıpları yaşanabilir.

 

Sel anında şunları yapmamız gerekir:

• Öncelikle eğer terk edebilirsek sel alan bölgeyi terk etmeye çalışmalıyız.
• Yüksek bir yer bulup hemen oraya çıkmalıyız
• Sel sularının içine girmemeliyiz. Aksi halde akıntıya kapılıp hayatımızı tehlikeye atmış oluruz.
• Sel suyu, akıntı ve nehirlerde yürümemeliyiz.
• Evimizdeki pencere ve kapıları korumak için taşınabilir engeller koyabiliriz.
• Sel anında elektrik kaynaklarından uzak durmalıyız. Aksi halde elektrik çarpabilir.
• Özellikle geceleri yaşanan sellerde çevremizi görmeyeceğimiz için daha dikkatli olmalıyız.
• Sel anında kesinlikle suya girip karşıdan karşıya geçmeye çalışmamamlayız.
• Sel felaketinde yaşanan ölümlerin çoğu suya girilmesinden kaynaklanır. Sel suları çok güçlü akıntılardır Bileğimize kadar olan su bizi, dizimize kadar olan su ise arabayı sürükleyecek kadar güçlü olabilir.
• Diğer tüm felaketlerde olduğu gibi sakin davranmalı ve panik olacak davranışlardan kaçınmalıyız.
• Böyle durumlarda yalnız hareket etmemeli bir büyüğümüzün veya ailemizin bize yaptığı uyarıları dikkate alarak onların yanından ayrılmamalıyız.

Evde karşılaşılabilecek acil durumlar nelerdir? Bu acil durumlarla karşılaştığımızda neler yapmalıyız? Örneklerle açıklayınız.

Zaman zaman evimizde de acil durumlarla karşılaşabiliriz. Bu acil durumlar bazen dikkatsizlik yüzünden bazen de farklı sebepler gelişebilir. Evimizde acil durumlarla karşılaştığımızda belli önlem almamız gerekebilir. Peki evimizde ne gibi acil durumlarla karşılaşırız ve bu durumlarda neler yapmalıyız?

 

Evde karşılaşılabilecek tehlikeli ya da acil durumlar şunlardır:

• Prizlere bağlı olarak gerçekleşen elektik kaçakları
• Su musluklarının açık unutulması durumunda meydana gelen su baskınları
• Doğalgaz ve tüp gibi gazların açık unutulması sonucu zehirlenmeler
• Küçük çocukların pencere ve balkonlardan sarkarak düşme tehlikesi yaşaması
• Bıçak gibi kesici aletlerle aile fertlerinden birini yaralanması ve çarpma, düşme gibi ufak kazlar.

 

Diyelim ki evdeki doğal gaz açık kaldı ve biz bunu far ettik. Hemen aile büyüklerimize haber vermeliyiz. Eğer evde yalnızsak ilk önce doğal gaz vanasını kapatmalıyız. Hemen ardından pencereleri ve balkon kapılarını açarak içeriye temiz havanın girmesini sağlamalıyız. Daha sonra mümkünse hemen evin dışına çıkıp komşularımızdan yardım istemeliyiz.

Okulda karşılaşılabilecek acil durumlar nelerdir? Bu acil durumlarda neler yapmalıyız? Örneklerle açıklayınız.

Okulda bazen kaza veya acil durumlarla karşılaşabiliriz. Bu gibi durularda neler yapmamız gerektiğini öğretmenimiz anlatmıştır ve sınıfımızdaki acil durum panosun da bu gibi durumlarda neler yapabileceğimize dair gerekli bilgiler vardır. Bu bilgileri tekrar hatırlayacak olursak;

 

• Öncelikle karşılaştığımız acil durumlarda her zamankinden aha fazla sakinliğimizi korumaya çalışmalıyız.
• Acil bir durumla karşılaşınca, hemen okuldaki sağlık görevlisine, nöbetçi öğretmene veya okul müdürüne gidip durumu haber vermeliyiz.
• Yaralanan bir arkadaşımız varsa onu yerinden kımıldatmamaya çalışmalıyız ve hemen görevlileri çağırmalıyız. Yaralı bir kişiye ancak sağlık görevlileri müdahale etmelidir.
• Sağlık görevlileri veya öğretmenlerimiz gelene kadar yaralı arkadaşımızın yanında durup onu sakinleştirmeye çalışmalıyız.
• Acil durumlarda başkalarının da yaralanmaması için çevre güvenliğinin sağlanmasına yardımcı olmalıyız.
• Buna bir örnek verecek olursam; Diyelim ki bir arkadaşım merdivenlerden inerken ayağı takıldı ve merdivenlerden aşağıya doğru yuvarlanmaya başladı. Bu durumda hemen en yakın öğretmenime haber vermeye giderim. Başka bir arkadaşımı da yaralı arkadaşımın yanında kalmasını sağlarım ve sağlık ekipleri gelene kadar yaralı arkadaşımızı yerinde kaldırmamaya özen gösteririm.

Yangın sırasında neler yapmalıyız? Anlatınız.

Gerek dikkatsizlik gerekse farklı sebeplerden aygınlar çıkabilir. Hayatta yaşanabilecek en korkunç ve en kötü kazların başında yangınlar gelmektedir. Hem can kayıpları hem de maddi hasralar yangınlarda çok fazla görülmektedir. Özellikle orman yangınları insanları bilinçsizce yaptıkları hatalar yüzünden çıkmakta ve her yıl binlerce ağaç yok olmaktadır.

 

Yangınla karşılaştığımız durumlarda yapmamız gereken bazı önemli durular vardır. Bunları şöyle sıralamak gerekirse:

• Yangın sonrasında sakin kalmalı ve panikten uzak durmalıyız. Böylece daha mantıklı düşünmemiz kolaylaşır.
• Yangın sona erdikten sonra çevremizde maddi zarara uğrayarak hayal kırıklığına uğramış kişilere manevi destek olmalı ve onara teselli vermeliyiz.
• Yangın çıktığı anda hemen itfaiyeyi ve diğer acil yardım merkezlerini aramalı ve bu kuruluşların telefonlarını ezbere bilmeliyiz. Örneğin; polis 155, ambulans 112 ve İtfaiye 110 nolu telefonlardır.
• Eğer bir toplama merkezine gidilecekse en kısa süre içinde ve en kısa yoldan o merkeze gidilmelidir.
• Yangın durumunda ailemize ve çevremizdeki diğer inşalara yardım etmeli ve destek olmalıyız.
• İtfaiye ve acil servis çalışanlarına yardım etmeli ve onlara yol göstererek yardımcı olmalıyız.
• Herhangi bir sağlık sorununa karşı kendi durumumuzu sağlık ekiplerine kontrol ettirmeliyiz.
• Tüm bunlarla birlikte yaşanılan kazayı çok fazla dramatize etmemeli, kafamızda kurgulamamalıyız. Bunun yerine yeni planlar yapmaya gayret göstermeliyiz. Ayrıca sonuç olarak hayat devam ediyor ve can sağlığımız her şeyden daha değerlidir. Büyüklerimizin güzel bir sözü var; “cana geleceğine mala gelsin diye” işte bunu düşünerek hayatımıza kaldığımız yerden devam etmeliyiz.

Ev kazalarını önlemek için neler yapılabilir? Anlatınız.

Diğer kazalar gibi ev kazalarının da büyük bir bölümü dikkatsizlik yüzünden gerçekleşmektedir. Bazı ufak tefek alacağımız tedbirler ve dikkatli davranmak evdeki bu kazlardan kurtulmamız sağlar. Bu nedenle bilinçli olmalı ve neler yapabileceğimiz konusunda bilgi sahibi olmalıyız.

 

Ev kazalarını önlemek için şunları yapmamız gerekir:

• Elektrikli aletleri mümkün olduğunca dikkatli kullanmalıyız. Ayrıca doğalgaz kullanımının gerektiği diğer işlemlerde de tehlike arz edeceği için önlem almalıyız.
• Bu tür aletleri kullanmadığımız zaman kapatmalıyız.
• Küçük çocukları başıboş bırakmamalı ve bu aletlere ulaşmalarını önlemek için tedbirler almalıyız.
• Evimizi her zaman düzenli tutmalıyız. Dağınık ortamlarda beklenmeyen kazalar oluşabilir.
• Bıçak vb. kesici aletleri ortalıkta bırakmamalıyız.
• Evde küçük çocuk varsa pencere ve balkon kapılarını açık tutmamalıyız. Yine küçük çocukların yutabileceği küçük parçaları ortalıkta bırakmamalıyız ve özellikle deterjan ve kimyasal ilaçları çocukların ulaşamayacağı yerlerde bulundurmalıyız.
• Düşebilecek durumda olan eşyalarımızı ve duvara asacağımız tabloları çok iyi bir şekilde monte edip sabitlemeliyiz.
• Mutfak, banyo ve tuvaletlerdeki suları açık bırakmamalıyız.
• Evden dışarı çıkacaksak evdeki tüm elektrikli eşyaların prizlerini çıkarmalıyız.
• Uzun süre evde olmayacaksak veya tatile gideceksek, elektrik, su ve doğalgaz vanalarını kapatmayı ihmal etmemeliyiz.

Karşılaştığınız bir trafik kazasının sebebini anlatınız.

Evimizin bir üst caddesi çok büyük ve kalabalık bir caddedir. Günün her saatinde trafik çok yoğun bir şekilde işler. Büyük bir cadde olduğu için toplu taşıma araçları ve yaya yolları da daha fazladır. Trafik ışıkları da daha sık kullanılır. Ancak yine de bu kadar önleme rağmen gerek yayalar gerekse sürücüler olsun zaman zaman bu kuralları ihlal ederek çeşitli kazaların oluşmasına yol açmakta.

 

Örneğin geçen hafta sonu annemle birlikte o caddeden karşı karşıya geçmeye çalışıyorduk. Birdenbire bir acı bir fren sesi duyduk ve sesin geldiği tarafa yöneldik. Bir de ne görelim genç bir çocuk yerde acılar içinde kıvranıyor. Motosikleti de bir yanda devrilmiş ve tekerlekleri kendi kendi dönmeye devam ediyor. Anlaşılan o ki motosikletli sürücü hız sınırlarını aşmış ve uyarı tabelalarını dikkat etmemiş. Ayrıca trafik ışıklarında da gerektiği yerde durmamış. Sonuçtan aşırı süratten ötürü önündeki otomobili çarparak kazanın oluşumuna neden olmuş.

 

Çok şükür kazayı ufak sıyrıklarla atlatan sürücü yaptığı hatalar ve dikkatsizlik yüzünden hem kendi hayatını hem de diğer insanların hayatını tehlikeye atmış oldu. Ayrıca oluşan kaza neticesi trafik durdu ve birçok kişi yolda kaldı. Bununla birlikte maddi anlamda da hem kendisi hem de çarptığı araç sürücüsü zarara uğramış oldu.