Kategori: Felsefe

Bir metnin sade olması doğruluğu için yeterli midir? Niçin?

Bir metnin sade e anlaşılır bir şekilde yazılması elbette birçok kişi tarafından daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Bu konu üzerine 14. Yüzyıl düşünürlerinden Ockhamlı William bir yöntem geliştirerek insanların yararına sunmuştur. “Ockham’ın usturası” denilen bu yöneteme göre, bilgiler daha anlaşılır ve sade bir şekilde ele alındığında doğruya ulaşmak daha kolaylaşacaktır.

 

Ockhamlı William, geliştirdiği bu yöntemle, bir fikri veya bir kuramın açıklanmasında birbirine denk iki görüşün veya bakış açısının en basit ve yalın şekilde açıklananın ele alınmasını ve böylece doğru bilgiye bu şekilde daha kolay yoldan ulaşılabildiğini savunmaktadır. Bu yöntem ekonomiden felsefeye daha birçok alanda kullanılmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir.

 

Ockhamlı William’a göre doğruluğa en basit gerçeklerden yola çıkılarak varılabilir. Örneğin geçmişte yapılan dünyanın uzaydaki hareketlerini inceleyebilmek için gereksiz birçok fizik problemini incelemektense daha basit ve sade anlatımlarla doğru bilgiye kısa sürede ulaşılmaktadır.

 

Ancak tüm bilim dalları için bunu her zaman söylemek mümkün olmaz. Her ne kadar basit anlatımlarla birçok insan doğru bilgiye ulaşsa da bazı detaylı konular için sadelik söz konusu olamaz. Ayrıca bir metnin sade olması onun doğruluğu için yeterli bir koşul olarak görmekte bence bazen yanılgıya neden olabilir. Çünkü bilginin doğruluk değerinin bilinebilmesi için belli başlı bazı şartları vardır. Burada ki sadelik bu şartlar içinde değildir.

Sanat kuramlarını bilmek, sanat eserlerine bakış açısını değiştirir mi? Değerlendiriniz.

Sanat kuramlarını bilmek her sanat sever için gerekli olmayabilir. Bu kuramlar ancak sanat dalları ile yakından ilgilenen sanat severler ve akademik çalışma yapanlar için önemlidir. Ancak tabi ki sanat kuramlarını bilmek karşımızdaki sanat eseri hakkında daha iyi yorum yapmayı ve farklı görüşler dile getirmememizi kolaylaştırır.

 

Örneğin bir etkinliğin veya yapıtın sanat yapıtı olup olmadığını belirlemek için belirli sanat kuramlarının yaklaşımlarındaki ölçütlere göre karar verebilir. Bu konu hakkında bilgisi olmayan kişiler karşısındaki eserin gerçekten sanat eseri olup olmadığı hakkında kesin ve doğru bir görüş bildirmesi zordur.

 

Sanat kuramlarını bilmek, o sanat esri hakkında detaylı bilgiler verdiği gibi yapıldığı çağa aitte birçok bilgiyi içinde barındırır. Bu nedenle sanat eserine karşı bakış açısı farklılık gösterebilir. Ama bu durum sadece sanat kuramlarını bilenler için geçerlidir. Yoksa sadece sanat eseri olarak bilinen bu eserleri hobi olarak takip edenler için bu durum söz konusu değildir.

 

Bunun için bir yapıtın sanatsal değeri var mıdır? Varsa hangi çağa aittir gibi tarihi bilgileri açıklamak ve sanat eseri hakkında diğer bilgilere ulaşmak ancak sanat kuramlarını detaylı bir şekilde bilmekten geçer. Ve son olarak diyebiliriz ki sanat kuramlarını bilmek sanat eserlerine karşı bakış açısını büyük ölçüde değiştirmektedir.

Özgürlükle ilgili farklı görüşlerin olmasının sebepleri nelerdir?

Özgürlük çağlar boyu tartışılmış ve hala tartışılmakta olan konuların başında gelmektedir. Bunun nedeni ise kişilerin hayata bakış açılarının ve yaşam şekillerinin günden güne değişmesidir diyebiliriz. Geçmişte savaşlar, yıkımlar, kaoslar ve daha birçok karışıklıklar yaşanmış ve özgürlük kavramı başta filozoflar olmak üzere devlet başkanları tarafından da farklı açılardan dile getirilmiştir.

 

Aslında özgürlük kavramını tam olarak açıklamak mümkün değildir. Çünkü kişiden kişiye ve toplumdan topluma değişik tanımları yapılabilir. Özgürlük dediğimiz zaman “kime göre veya neye göre özgürlük” gibi sorularla karşılaşırız. Dini özgürlük, vicdan özgürlüğü, hak ve adalet özgürlüğü, düşünce özgürlüğü gibi kavramlara farklı verilebilecek birçok cevap vardır.

 

Örneğin, dini ve düşünce özgürlükleri İslam dini açısından farklıdır, Hristiyanlar için farklıdır hatta ateist olanlar için bambaşkadır. Bu nedenle de günümüze kadar farklı özgürlük anlayışları ortaya çıkmış ve bu anlayışlar çeşitli veciz sözlerle dile getirilmiştir.

 

Bu konuya daha da detaylandırmak gerekirse, örneğin eşcinsellerin evliliği bazı Avrupa ülkelerinde yasala olarak kabul edilirken başta Müslüman ülkeler olma üzere bir ahlak sorunu olarak algılanmakta ve yasaklanmaktadır. Ancak eşcinseller için bu durum özgürlüklerinin kısıtlanması gibi algılanmaktadır.

Hangi konularda birbirinden farklı fikirlerin ortaya çıkma olasılığı daha fazladır?

Günümüze kadar birçok konuda farklı fikirler ortaya atılmış e başta filozoflar olmak üzere bu fikirler çeşitli şekilde tartışılmıştır. Filozoflar daha çok evrenin varlığı, yaratılış, ölüm ve sonrası, Tanrı’nın varlığı veya yokluğu gibi konularda sorular soruş ve yanıtlar aramıştır. Bu fikirlerin ortaya çıkmasının nedenlerinden biri inanların aklıyla ve mantığıyla açıklama getiremediği olaylar üzerine tartışma ihtiyacı duymasıdır diyebiliriz.

 

Farklı fikirlerin ora çıkması aslında insanoğlunun birçok sorunun cevabını bulmak için çabalamasını ve farklı görüşler geliştirerek doğru bilgiye ulaşmasını kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle de felsefe bir bilim olarak kabul edilmiş ve ele aldığı konular üzerine birçok araştırma yapılmıştır.

 

Farklı fikirler daha çok, özgürlük, adalet, siyaset, toplum kuralları, ekonominin gelişimi, teknolojik gelişmeler, sanat eserlerinin veya edebi eserlerin yorumlanması gibi daha birçok alanda çıkabilir. Devletlerin de farklı fikirleri ve farklı yönetim anlayışları da olabilir. Hatta ülke yönetiminde muhalif siyasi görüşlerin farklı fikirler orta atarak hükümet yetkililerini eleştirmeleri de farklı fikirlerin ortaya atılmasına bire örnek olarak gösterilebilir.

Yaşantınızda eylemlerinizin bilinçli olması size ve etkileşimde olduğunuz insanlara ne sağlar? Değerlendiriniz.

Yaşantımızda ki eylemlerimiz ve düşünce yapımızı çevremizdeki kişileri olumlu veya olumsuz bir şekilde etkileyebilir. Bu nedenle davranışlarımızı ona göre kontrol altında tutmalı ve atacağımız adımları bilinçli bir şekilde atmalıyız.  Örneğin kötü alışkanlıkları olan anne baba bu davranışlarıyla en başta çocukları olmak üzere çevresindeki kişilere kötü örnek olmaktadır.

 

Ya da sınıftaki arkadaşlarımızla saygı çerçevesinde bir ilişki kurmak hem sınıf ortamında daha fazla sevilmemizi hem de öğretmenlerimiz ve okul yönetimi tarafında takdir edilmemizi sağlar. Böylece kendimize olan öz saygımız ve özgüvenimiz geliştiği gibi örnek davranışlarımızla birçok kişinin doğruya yönelmesini sağlamış oluruz.

 

Her insan belli bir zekâ kapasitesinde yaratılmıştır. Önemli olan bu zekayı nasıl kullanacağınızdır. Dolayısıyla hem kendinize hem de başkalarına faydalı olacak şekilde kullanabileceğiniz gibi sizi ve çevrenizdekileri zarara da uğratabilirsiniz.

 

Özetle söylemek gerekirse, her insan kendi yapıp etmelerinde sorumludur. Bu sorumluluk hem ahlaki hem de dini literatürde değerlendirilir. Bu nedenle tüm hareketlerimiz aklın önderliğinde, mantıklı bir düşünce yapısında, genel kabul görmüş ahlak kurallarına uygun bir şekilde biçimlendirmek önce kendimize sonra da çevremizdekilere çok şey katacaktır.

 “Her dine ait ahlak kuralları sistematiği olmasına karşın her ahlak sistemi dine ihtiyaç duymaz.” sözünü açıklayınız.

 

Her dine ait bazı ahlak kuralları vardır ve bu kurallar birçok dinde ortak bir yargıda birleşir. Örneğin yalan söylemek, hırsızlık yapmak, adam öldürmek, kişilerin can ve mallarına zara vermek gibi birçok hareket hem ahlaki hem de kanuni olarak yasaklanmıştır. Hatta bu tür davranışlar diğer tüm inanç sistemlerinde da ahlaki olarak bulunmaz ve sakınılması gereken hareketler olarak belirlenmiştir.

 

Tüm kutsal kitaplarda yapılan iyi hareketlerin dünya ve ahirette ödüllendirileceği, kötü hareketlerin ise cezalandırılacağı bildirilmiştir. Gülümsemenin bile sadaka olarak kabul edildiği İslamiyet ahlak kuralları açısından en hassas görüşleri olan bir dindir.

 

Ancak şöyle düşünecek olursak, evet bazı ahlak kuralları dini kaynaklarda yer alır ama dini kaynaklarda yer almayan ahlak kuralları geçersiz midir? Burada vereceğimiz cevap tabi ki hayrı olacaktır. Çünkü insanlığın yararına ve iyiliğine yapılan her şey dinsel kaynaklı olmasa bile güzel görülmüş ve genel anlamda kabul edilmiştir. Dolayısıyla genel ahlak sistemi içinde yer alan tüm hareket, söz ve fiiller dine ait ahlak kuralları sistematiğinde yer almasa bile insanlık tarihi açısından bakıldığında geçerlidir diyebiliriz. Burada önemli olan kabul edilen ahlak kurallarının dini yaşayışlarla ters düşmemesi ve insanların yararına olmasıdır.

Ockham’ın usturası yöntemi bilindiği gibi iki denk görüş arasında en basit ve sade anlatımı tercih ederek doğruya daha çabuk ulaşmaktır. Bu yöntem felsefeden ekonomiye birçok alanda kullanılarak denenmiş yöntemlerin başında gelir.

 

Bilimsel araştırmalarda yapılacak açıklamaların daha kolay anlaşılması ve doğru bilgiye daha çabuk ulaşılabileceği için 14. Yüzyılda Ockhamlı William tarafından geliştirilmiş bu yöntemi günlük hayatımızda kullanmamız mümkündür.

 

Bu yönteme baktığımızda en asit ve en yalın şekilde bilgiye ulaşmak mümkünse demek ki hayatımızın birçok alanında kullanılabilir ve birçok bilgiyi daha kolay olarak algılayabiliriz.

Buna çok güncel bir örnek verecek olursak: Özellikle ülkemizdeki öğrencilerin birçoğu matematik dersini sevmez ve çok zor bir ders olarak adlandırır.

 

Bir matematik problemini çözmek onlar için büyük bir sıkıntı verdiği için bu dersteki başarıları da oldukça düşüktür. Ancak çözmek istediğiniz matematik probleminin birden fazla çözüm aşamaları vardır. Bu aşamaları biraz dikkatli incelediğinizde en sade ve en basit çözüm yolunu deneyebilir ve çok zor dediğiniz soruyu çözebilirsiniz.

 

Bu konuya dair başka bir örnek daha verecek olursak; Diyelim ki bir yere gitmek istiyorsunuz ve önünüzde iki yol seçeneği var. Bu seçeneklerden en kestirme ve en kısa yolu tercih ederek istediğiniz yere daha çabuk ulaşmanız mümkün.

 

Burada konun daha iyi anlatılması için basit örneklerden yola çıkarak konuyu anlatmaya çalıştık. Ancak bilimsel araştırmalar içinde bu ve buna benzer yollar izlenerek birçok bilgiye daha çabuk ulaşmakta mümkündür.

“Evde iki kedim ve bir köpeğim var.” önermesinin doğruluğu hangi doğruluk ölçütüne göre saptanır? Açıklayınız.

 

“Evde iki kedim ve bir köpeğim var.” önermesinin doğruluğu, bu önermenin bir soru içermemesi ve nesnel bir olguyu belirtmesi neticesinde “geçerlilik” ölçütüyle değerlendirilebilir. Çünkü önermeyi kıyas yapacağımız başka bir önerme yoktur.

 

Geçerlilik bir bilgi durumunu ortaya çıkardığı için doğruluk kavramının ortaya çıkmasını sağlar. Bir şeyin doğru olması için, işaret ettiği kavramları ispatlayabilecek argümanların olmasına bağlıdır. Burada da iki kedi ve bir köpeğinin olduğunu söyleyen kişi bunu ispatlayabilir. Böylece doğru bir bilgi vererek geçerli olur.  Geçerlilikte somut bazı olgularla birlikte soyut olgular da olabilir. Ancak burada ki; “Evde iki kedim ve bir köpeğim var.” Önermesinde soyut kavramlardan bahsedilmektedir. Bu önerme hem doğru hem de geçerli bir önerme olarak kabul edilebilir.

Şimdiki an’ın ne anlama geldiğini açıklayınız.

“Şimdiki an” dediğimiz zaman halen yaşadığımız zaman dilimi ve ne öncesi ne de sonrası olan an anlamına gelir. Yani halen süren bir oluş, hareket ve eylemdir. Şimdiki an, halen yapılmakta olan bir işin devam edip sona ermesi gibi de düşünülebilir. Bu tanımlar Türkçe dil bilgisinde olan şimdiki zaman kavramının açıklamalarıdır.

 

Ancak “şimdiki an” a farklı bir bakış açısıyla bakıldığında karşımıza şunlarda çıkabilir. “Şimdiki An” aslında yaşanan ve biten bir zamandır. Nefes aldık ve geçti, bir kitabı okumaya başlamak veya yemek yemek gibi şimdiki an da yapılanlar durağan bir zaman dilimi olarak düşünülemez. Yaptık ve geçti, burada yapılan eylemlerin şimdiki an gibi değerlendiremeyiz. Şimdiki an sürekli geçişken ve durağan değildir.

 

Aslında şöyle de düşünebiliriz. Biz her an her saniye “şimdiki an”ın içindeyiz ve her an sürekli geçmektedir. Bu nedenle şimdiki an denildiğinde tam olarak bir zaman dilimi veya süre söylemek mümkün olmaz.

 “Doğa, bir sanat yapıtı olarak görüldüğü zaman güzeldir.” sözüyle Kant, ne anlatmak istemektedir? Açıklayınız.

 

Genellikle filozof ve estetikçiler, doğa güzelliği ile sanat güzelliği arasında kesin sınırlar çizerek, sanat güzelliğini doğa güzelliğine üstün tutmaktadır. Hatta bazıları çok ileri giderek doğa güzelliğinin ancak sanat güzelliği ile bir sona kavuşacağını söylüyorlar. Örneğin romantizm geleneğimden gelen Delacroix bunlardan biri. Delacroix, “Biz romantik olduktan sonra dağlar güzelleşti.” Sözü tamda bunu ispatlar nitelikte.

 

Ancak İngiliz ressamların daha sonra dağları göründüğü gibi doğal bir şekilleriyle resmetmesinin ardından bu bakış açısı değişmeye başlamıştır. Yani İngiliz ressam Thames’in dağları sisli bir şekilde çizmesi ve bu resminde insanlar tarafından beğenilmesi farklı bir bakış açısına neden olmuştur. Yani dağların güzelliği zaten var olan güzelliktedir. Dağlar sisli de olsa olmasa da doğa güzelliği her zaman üzerinde sirayet eder.

 

Dolaysıyla sanat güzelliği doğa güzelliğine götüren bir kılavuz olmakta ve doğadaki güzelliklerin daha iyi kavranmasında yardımcı oluyor. Çünkü doğadaki güzellikleri fark edip kavramak için belli bir estetik tavrın sergilenmesi önemli. Bu tavrı da ancak sanatla ulaşmak mümkün. Bu nedenle   Kant’ın “Doğa, bir sanat yapıtı olarak görüldüğü zaman güzeldir.” Sözünü bu açıklamalar eşliğinde anlamak gerekir. Ancak böyle estetik bir tavır sayesinde doğa, zaman ve mekân realitesinden sıyrılarak tinsel bir biçim alabilir.