Kategori: Fen ve Teknoloji

Elektrik enerjisinin bilinçli ve tasarruflu kullanımının ülke ve aile ekonomisi açısından önemini yazınız.

 

Elektrik enerjisi günümüzde en fazla kullanılan enerji türüdür. Çok fazla kullanılması ile birlikte elektrik enerjisine olan ihtiyaç her geçen gün artış göstermektedir. Elektrik enerji doğrudan değil dolaylı yollarla doğal enerji kaynaklarından elde edilmektedir. Elektrik enerjisinin doğrudan elde edilemiyor oluşu bu enerji türünü daha masraflı ve daha önemli bir yere koymaktadır.  Doğal enerji kaynakları diye isimlendirdiğimiz fosil yakıtlar da zaman geçtikçe tükenmektedir. Fosil yakıtların da çevreye zararı elbette olmaktadır. Bu sebeple elektrik üretiminde en fazla yenilenebilir enerji ön plana çıkmaktadır. Bu yenilenebilir enerji kaynakları arasında rüzgar enerjisi, biyokütle enerjisi, hidroelektrik enerji, güneş enerjisi ve jeotermal enerji sayılabilir. Bu yenilenebilir enerji kaynaklarının tümü elektrik enerjisinin üretilmesine yardımcı olmaktadır.

 

Elektrik enerjisi hayatımızın her alanında fazlasıyla ihtiyaç duyduğumuz bir enerji türüdür. Neredeyse bütün sosyal ihtiyaçlarımız elektrik enerjisi ile çalışan makineler tarafından karşılanmaktadır. Elektrik enerjisine bu kadar çok ihtiyaç duyulduğu bir dönemde, kaynaklar da kısıtlı iken bilinçsiz elektrik kullanma oldukça zararlı bir davranıştır. Elektrik enerjisi sayesinde doğal enerji kaynakları tükenmemektedir. Ayrıca elektrik enerjisi çevre dostudur ve çevrenin korunmasına yardımcı olur. Ekonomi yönünden aile bütçesine ve ülkeye oldukça katkısı bulunmaktadır. Kullanılan enerji maliyetini düşünerek ülke ve aile ekonomisine katkıda bulunur. Ayrıca elektrik enerjisinin doğru ve dengeli kullanılması da enerji kaynaklarımızın tükenmesinin önüne geçilerek uzun yıllar boyunca elektrik enerjisinden mahrum kalmadan yaşamamıza olanak sağlayacaktır.

Elektrik enerjisinin üretimi için kullanılan santraller nelerdir? Bu santrallerden biri olan hidroelektrik santrallerinde elektriğin nasıl üretildiğini belirtiniz.

 

Elektrik enerjisinin üretiminde kullanılan başlıca kaynaklara bakacak olursak hidrolik, termik, nükleer, güneş, jeotermal, gelgit ve rüzgar santrallerini sayabiliriz. Elektrik üretimini doğada bulunan pek çok enerji kaynağını kullanarak yaparız. Bu kaynaklardan bazıları farklı işlemlerden geçirilerek elektrik enerjisi üretim kaynağı haline dönüştürülürler. Bazıları ise bu işlemlerden geçmeyerek doğrudan elektrik enerjisi üretiminde kullanılırlar. Ayrıca elektrik enerjisi üretiminde kullanılan bazı kaynaklar yenilenebilir enerji kaynağı olarak kullanılırken bazıları ise yenilenemez enerji kaynağı olarak adlandırılmaktadır.

 

Elektrik enerjisinin üretimi için gereken şey jeneratörün bobin adı verilen tel sargılarının dönmesidir. Bu sargılar bir makara üzerine bağlanmıştır ve bu makaralar da diğer makaralar ile bağlantılıdır. Böylece dış kuvvetlerin etkisi ile makaraların dönmesi sağlanır. Bunun sonucunda bobinler de hareket ederek elektrik enerjisi üretilir.

Güneş santralleri hariç bütün elektrik santrallerinde hedef jeneratörlerin bağlı olduğu tribünleri döndürmektir.

 

Hidrolik Santraller: Bu santraller herhangi bir yakıta ihtiyaç duymamaktadır. Bu santraller baraj göllerinin ön kısımlarına kurulurlar. Akarsuların ön tarafları dar kesimlerde setlerle kapatılır ve setin arkasında su birikintisi olur. Birikmiş olan bu suyun kendine ait büyük bir basıncı vardır. Biriken suyun ardından dipten başlayarak su kontrollü şekilde bırakılır. Bırakılan su boruların içerisinden geçerek kanallara aktarılır. Bu boruların içinde özel yapım tribünler bulunmaktadır. Bu tribünler basınçlı suyun sağlamış olduğu kuvvet ile döndürülür. Tribünler de bağlı olduğu jeneratör milini çevirerek elektrik üretir.

Elektrik enerjisinin hareket enerjisine nasıl dönüştüğünü örneklerle açıklayınız.

 

Elektrik enerjisi çeşitli enerji türlerine dönüştürülebilir. Bunlardan birisi de hareket enerjisidir. Bir elektrik motoru içerisinde bulunan bir düzenek aracılığı ile elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürür. Elektrik motoru ise elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüştürülmesini sağlayan önemli bir araçtır.

Elektrik motorunun çalışma prensibi mıknatısın zıt kutuplarının birbirini çekmesi aynı kutuplarının ise birbirini itmesi prensibine göre çalışmaktadır. Bu olayın gerçekleştirilebilmesi için iki mıknatıs ile elektrik akımı verilerek bunun etkisi ile manyetik bir özellik kazanan bobine ihtiyaç vardır.

 

Bobin içerisinde elektrik akımı geçirilerek bobin bir elektromıknatıs haline getirilir. Bunun sonucunda bobin diğer mıknatıslar ile etkileşime geçer. Bu mıknatıslardan birisi bobine çekme kuvveti uygularken diğeri itme kuvveti uygulayacaktır. Bu durum soncunda bobinde dönme hareketi oluşacaktır. Bu noktada elektrik motoru elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümünü sağlayan asıl unsur olmaktadır. Bunlara örnek olarak saç kurutma makinelerinin fanları, elektrikli mikserin çırpıcısı, vantilatörün pervanesi ve matkabın ucu gibi unsurlar verilebilir. Buralarda kullanılan motorlar yardımı ile elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümü amaçlanmaktadır. Ayrıca elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümü için iki yol vardır.

 

Bunlardan birincisi doğrudan akım kullanılan motorlar yardımı ile elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüşümüdür. Bu motorlar akü veya pil yardımı ile çalışan motorlardır. Diğeri ise alternatif akım yardımı ile elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren motorlardır. Bu motorlar ise doğrudan şebeke elektriği aracılığı ile elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürür.

Elektrik enerjisinin ısı ve ışık enerjisine nasıl dönüştüğünü örneklerle açıklayınız.

 

Elektrik bir enerji türüdür. Bunun dışındı ısı ve ışık gibi daha farklı enerjiler de bulunmaktadır. Bir cisim herhangi bir şekilde değişiyor veya hareket ediyorsa bunun sebebi enerjinin bir türde başka bir türe dönüşümüdür. Peki elektrik enerjisi de faklı enerji türlerine dönüşebilir mi? Bu sorunun cevabını detaylı bir şekilde inceleyelim.

 

Direnç, iletkenlerin elektrik akımlarına karşı göstermiş olduğu zorluklardır. Elektrik akımı elektrik telinden geçtiği esnada telin direnci ile karşılaşacaktır. Bu sayede elektrik akımının bir kısmı telin direnci ile birlikte ısı enerjisine dönüşecektir. Bu noktada iletkenin göstermiş olduğu direnç önemlidir. Bu direnç iletkenin boyuna, cinsine ve kesit alanına göre farklılıklar gösterecektir.  Eğer elektrik akımı telin üzerinden geçtiği esnada direnç fazla ise ısı enerjisi de onunla orantılı olarak fazla olacaktır. O zaman elektrik enerjisi iletken tel üzerinden geçerken enerjinin bir kısmı ısı enerjisine dönüşür ve tel ısınır diye bir sonuç çıkarabiliriz.

 

Elektrik akımını geçtiği tel üzerinde göremeyiz fakat etkisini görebiliriz. Evimizde yanan ampuller elektrik enerjisinin ışık enerjisine dönüşümünün en büyük örnekleridir. Elektrik akımı ampul içerisindeki telden geçtiği sırada telin göstermiş olduğu diren enerjinin ısı enerjisine dönüşümünü sağlar. Üzerinden akım geçen bazı iletken teller gözle görülür bir ışık yayarlar. Ampulün yaydığı ışığın gözle görülmesinin nedenini de buna örnek olarak verebiliriz. Buna örnek olarak çevremizde gördüğümüz çeşitli aydınlatma araçlarını da verebiliriz.

Elektrik enerjisinin bilinçli ve tasarruflu kullanımı ülke ve aile ekonomisi bakımından neden önemlidir? Araştırınız. Edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Elektrik enerjisi günümüzde en fazla kullanılan enerji türüdür. Çok fazla kullanılması ile birlikte elektrik enerjisine olan ihtiyaç her geçen gün artış göstermektedir. elektrik enerji doğrudan değil dolaylı yollarla doğal enerji kaynaklarından elde edilmektedir. Elektrik enerjisinin doğrudan elde edilemiyor oluşu bu enerji türünü daha masraflı ve daha önemli bir yere koymaktadır.  Doğal enerji kaynakları diye isimlendirdiğimiz fosil yakıtlar da zaman geçtikçe tükenmektedir. Fosil yakıtların da çevreye zararı elbette olmaktadır. Bu sebeple elektrik üretiminde en fazla yenilenebilir enerji ön plana çıkmaktadır. Bu yenilenebilir enerji kaynakları arasında rüzgar enerjisi, biyokütle enerjisi, hidroelektrik enerji, güneş enerjisi ve jeotermal enerji sayılabilir. Bu yenilenebilir enerji kaynaklarının tümü elektrik enerjisinin üretilmesine yardımcı olmaktadır.

 

Elektrik enerjisi hayatımızın her alanında fazlasıyla ihtiyaç duyduğumuz bir enerji türüdür. Neredeyse bütün sosyal ihtiyaçlarımız elektrik enerjisi ile çalışan makineler tarafından karşılanmaktadır. Elektrik enerjisine bu kadar çok ihtiyaç duyulduğu bir dönemde, kaynaklar da kısıtlı iken bilinçsiz elektrik kullanma oldukça zararlı bir davranıştır. Elektrik enerjisi sayesinde doğal enerji kaynakları tükenmemektedir. Ayrıca elektrik enerjisi çevre dostudur ve çevrenin korunmasına yardımcı olur. Ekonomi yönünden aile bütçesine ve ülkeye oldukça katkısı bulunmaktadır. Kullanılan enerji maliyetini düşünerek ülke ve aile ekonomisine katkıda bulunur. Ayrıca elektrik enerjisinin doğru ve dengeli kullanılması da enerji kaynaklarımızın tükenmesinin önüne geçilerek uzun yıllar boyunca elektrik enerjisinden mahrum kalmadan yaşamamıza olanak sağlayacaktır.

Güç santrallerinde elektrik enerjisinin nasıl üretildiğini araştırınız ve elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Elektrik akımını üreten araçlar jeneratörlerdir. Jeneratörler manyetik alan içerisinde hareket edebilen bobinlerdir. Manyetik alanlar mıknatıslardan elde edilir. Bu sebeple jeneratörlerin yapısı elektrik motorlarına benzetilmektedir. Elektrik motorlarında bulunan düzeneğe elektrik enerjisi verildiği zaman hareket enerjisi da elde edilebilir. Fakat jeneratörlerde bu durum tam tersidir. Düzeneğe hareket enerjisi verilere elektrik enerjisi elde edilecektir.

 

Jeneratörlere hareket enerjisi farklı yollarla verilebilmektedir. Mesela rüzgar tribünlerinde bulunan pervanelerin rüzgar ile hareket etmesi. Dönmeye başlayan bu pervaneler bobine bağlıdır. Manyetik alan içerisinde pervane ile dönen bobin bu işlem sonucunda elektrik üretmiş olacaktır.

 

Rüzgar enerjisi pek çok anlamda avantajlıdır. Bu avantajlarından en önemlisi ise temiz ve ucuz olmasıdır. Tribünler çalıştığı esnada çevreye zarar verecek herhangi bir atık bırakmaz. Ayrıca rüzgar santrallerinin kurulmasından sonra ise masrafları yok denecek kadar az olmaktadır. Ülkemizde yılın her anında rüzgar alan bölgelerde bulunmaktadır. Sayıları henüz yeterli olmasa da ülkemizde bu enerji sistemi oldukça yaygındır. Fakat daha fazla enerji edebilmek için rüzgar tribünlerinin sayıları arttırılmalıdır.

 

Elektrik enerjisinin elde edilebildiği diğer bir kaynak ise akarsulardır.  Akarsular üzerine kurulmuş olan barajlar aracılığı ile dev jeneratörler çalıştırılarak fazla miktarda elektrik enerjisi elde edilmektedir. Akarsuların önlerine baraj kurularak biriktirilen su daha sonra kontrollü bir şekilde bırakılır. Su çok hızlı bir şekilde akarken jeneratörlerim tribünlerinin dönmesini sağlayarak elektrik enerjisinin elde edilmesine yardımcı olur.

Sigorta nedir? Nasıl çalışır? Araştırınız. Elde ettiğiniz sonuçları sınıfta arkadaşlarınızla tartışınız.

 

Devreden geçen akım belli bir düzeyin üzerine çıktığı zaman tesisat için sorun yaratmaktadır. Bu gibi durumlarda elektrik devresini kendiliğinden açan bir elemana ihtiyaç olmaktadır. İşte bu noktada elektrik sigortası devreye girmektedir. Elektrik sigortası, devreden geçen akımın belli bir düzeyin üzerine çıkmasını önleyerek devreye bağlı elemanların ve devre alıcılarının zarar görmesini engeller. Ayrıca bu durumlar yüzünden meydana gelebilecek olan yangın ve kazaların da önüne geçerek koruma sağlayan açma elemanlarının geneli sigorta olarak adlandırılmaktadır.

 

Sigortalar devreye seri bir şekilde bağlanarak çok fazla akımın devreden geçmesini önlemeye yardımcı olur. Ayrıca sigorta üzerinde belirtilen amper değerinden daha fazla akım geçmesi halinde devreyi açar.

 

Sigortalar güvenlik açısından oldukça önem taşımaktadır. Kullanım alanlarına göre çok fazla sayıda çeşitleri de bulunmaktadır.  Bu sebeple devreden geçecek olan maksimum akım değeri sigorta hassaslığında farklılıklar oluşmasına neden olarak sigortalarda kullanılan yapıların farklı şekillerde çeşitlere ayrılmasına yol açar.

 

Bu sigortaların üzerinde farklı sayılarda amper değerleri yer almaktadır. Bu amper değerleri sigortaların akım değerlerini gösterir. Eğer sigortanın üzerinde yazılı olan amper değerinden fazla bir akım devreye gelmiş ise sigortayı devreyi açarak akımın geçmesine engel olur. Bu anlamda sigortalar özellikle ev içi tesisat sisteminin önemli koruyucuları olma özelliğini taşırlar. Ayrıca yüksek elektrikle çalışan büyük işletmelerde de oluşabilecek kazaları önlemek açısından oldukça değerli elektrik sistemleridir.

Genellikle kışın koyu, yazın açık renkli kıyafetler tercih edilmesinin sebebi ne olabilir? Düşüncelerinizi sınıfta paylaşınız.

 

İnsan, güneşin ısı ve ışık enerjilerinden yararlanmak için çeşitli yöntemler geliştirmiştir. Güneş enerjisiyle çalışan araç gereçlerden, yaz saati ve kış saati uygulamalarına kadar pek çok şey bunun içindedir. Çoğunlukla kış mevsiminde koyu renkli kıyafetlerin, yaz mevsiminde ise açık renkli kıyafetlerin kullanılması da bu sebepledir. Zira renkler ışığı ya emer ya da yansıtır. Koyu renkte olan kıyafetler güneş ışığını kendine çektiklerinden kış mevsiminde tercih edilir. Çünkü soğuk kış günlerinde olabildiğince güneşin sıcaklığında faydalanmak gerekir. Yazın da tam tersine çok sıcak olduğundan güneşin yakıcı sıcaklığını olabildiğince bedenimizden uzaklaştırmak isteriz. Açık renk kıyafetler de koyu renklilerin aksine güneş ışığını emmek yerine yansıttığı için yaz aylarında tercih edilmektedir.

 

Kıyafet seçiminde ve hatta modanın belirlenmesinde bu tür pratik faydalar göz önünde tutulmaktadır. Zira insan kışın soğuktan mümkün olduğunca korunmak isterken yazın da sıcaktan olabildiğince kaçınmayı amaçlar. Böylece kıyafetlerin kalınlık ve inceliğinin yanında renkler de önem kazanır. Yani yaz aylarında giyilen bir kıyafet ne kadar açık renkliyse güneş ışığını o kadar yansıtacak ve sıcağı daha az hissettirecek, serin tutacaktır. Kışın da koyu renkler, özellikle siyah, ışığı daha çok emip daha az yansıttığından daha sıcak tutacaktır. Bu nedenle yazın açık, kışın koyu renkler daha çok tercih edilir. Kısaca kıyafetlerin kalınlığından, rengine ve hatta desenine kadar belirleyici olan faktör, gereksinimlerdir. İnsanlar doğanın dengesine ayak uydurabilmek için bu tür önlemler almıştır.

Ev atıklarından plastik, teneke ve kâğıt gibi maddelerin geri dönüşümlerinin sağlanmasının önemini açıklayınız.

 

Atık, kullanım sonrası atılan, artık işlevini tamamlamış tüm maddelere verilen isimdir. Geri dönüşüm de bu atıklardan kimyasal, fiziksel veya biyokimyasal metotlarla kullanılabilecek başka eşyalara ya da enerjiye evrilmesi için kullanılan bir kavramdır. Gelişmiş ülkeler geri dönüşümün yararını erken fark ederek bunu sistematik hale getirmiştir. Geri dönüşüm, fabrika bazında olabildiği gibi, evsel atıklarla da gerçekleştirilebilmektedir. Evlerde kullanıldıktan sonra çöp diye atılan; teneke, cam, kağıt, plastik gibi maddeler dönüştürülebilir.

 

Doğal kaynaklar bitip tükenmez değildir. Dikkatli olunmazsa bu kaynaklar bir gün yitecek ve insanoğlu büyük sıkıntılarla yüz yüze gelecektir. Kaynak israfını önlemek için de geri dönüşüm teknolojisi geliştirilmiş ve tasarruf edilmeye çalışılmıştır. Bir parçası olduğumuz doğaya, borçlu olduğumuz bazı şeyler vardır. Doğal kaynakların doğru kullanımı ve sömürülmemesi bunlardan en önemlisidir. Büyük küçük denmeden geri dönüşüme katlı sağlamak önemlidir. Çünkü;

 

• Doğal kaynaklar gelecek nesiller de düşünülerek harcanır.
• Çevre kirliliği azalmış olur.
• Enerji tasarrufu yapılarak daha temiz bir çevrede yaşama imkanı bulunur.
• Atıklar miktar olarak azalacağından çöp işlemleri kolaylaşır.
• Geri dönüşümle birlikte ülke ekonomisine de katkı yapılır.

 

Geri dönüşüm geleceğe yapılan mühim bir yatırımdır. Çevreye duyarlı olan herkesin geri dönüşümü desteklemesi gerekmektedir. Ev atıklarının dönüşümü de bu bağlamda önem kazanır. Bu maddeler, türlerine göre ayrılarak sokaklarda veya bazı işletmelerde bulunan geri dönüşüm kutularına atılmalıdır. Geri dönüşümü yapılabilen atıkların ayrı bir yerlerde toplanması işleri kolaylaştıracağından bu adımın atlanmaması yararlıdır.

Ülkemizde, “Atık motor yağların toplanması, taşınması, geri kazanımı ve ortadan kaldırılması” ile ilgili sorumlulukları yerine getirmek için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hangi kuruluş yetkilendirilmiştir?

 

Atık yağlar ile ilgilenen kuruluş, kısaltması PETDER olan Petrol Sanayi Derneği’dir. Ve görevlerini yerine getirirken titizlikle çalışmaktadır. Bu çalışmaların amaçları ise şunlardır:

• Doğrudan ya da dolaylı yoldan çevreye zarar zarar verilmesini önlemek.
• İnsan ve çevre zarar görmeden atık yağları taşınmak, geçici olarak depolanmak ve ortadan kaldırmak.
• Atık yağların yönetimi için gerek duyulan teknik ve idari koşulları oluşturmak.
• Geçici depolama ile geri kazanım için çeşitli tesisler kurmak.
• Kurulacak tesislerin çevre ile uyumlu ve prosedürlere uygun olmasını sağlamak.

 

Çevre ve Şehircilik Bakanlığının, motor yağı atıklarının yarattığı olumsuz etkileri silmek ve bu yağların geri dönüşümü için yetkilendirmiş olduğu PETDER’in, 2004 ile 2008 yılları arasında topladığı atık motor yağ miktarı, 50 bin 537 tondur. En fazla atık yağın toplandığı yer de araç servisleri olmuştur. Toplanan bu yağların enerji karşılığı ise, 3000 kişilik bir yerin bir senelik elektrik ihtiyacına tekabül etmektedir. Lisanslı işletmeler, bu yağları enerji olarak geri dönüştürmüştür. Bu durumun insana ve çevreye katkısı büyüktür. Zira 1 litre atık motor yağı, 800 bin litre temiz suyu kullanılamaz hale getirebilmektedir.

 

Atık yağların toplanma, dönüştürülme ve ortadan kaldırılmasına ilişkin karar ilk kez “Atık Yağlarının Kontrolü Yönetmeliği ismiyle 21 Ocak 2004 tarihinde belirlenmiştir. Resmi Gazete’de yayınlanan karar, tamamen hayata geçmiş oldu. PETDER’in yetkilendirilmesiyle beraber bu atık yağların işlemleri, düzenlenmiş oldu ve resmi izinli olanlar haricindeki kimselerin bu yağları toplaması ya da işlemesi yasaklandı.