Kategori: Tarih

Osmanlı Devleti, bünyesindeki farklı din, millet, mezhep ve kültüre sahip insan topluluklarını uzun yıllar bir arada yönetmeyi nasıl başarmış olabilir? Tartışınız

 

Osmanlı İmparatorluğu cihana hükmetmeye talip olmuş kısmen de başarılı olmuştur. Okyanusun ötesine geçememesi haricinde topraklarına toprak katmış 3 farklı kıtada hüküm sürmüştür. Bu kadar başarı sağlıyorken ve büyüyorken kendi bünyesine kattığı farklı dinden, mezhepten, milletten insanların farklı kültüründen etkilenmiş ancak ayrıştırmadan bütünleyici şekliyle uzun yıllar bir arada kalmayı başarabilmiştir. Şimdilerde bizde daha bir fazla merak konusu haline gelen bu durumu nasıl başardığı şaşılmayacak şey değil.

 

İnsanı yaşat ki devlet yaşasın sözünü düstur edinen Osmanlı Padişahlarının özellikleri sayılmayacak kadar çok belki. Bunlardan bazıları ise herkese eşit mesafede yaklaşması kimseyi ayrıştırmaması sen ben diye ayrım yapmaması. Uzun yıllar bir arada kalmayı başaran milletlerinde bir birine saygı göstermesi gerekliliği bilindiğinden arada çıkarılacak çatışmalarda engellenmiş, ayrışmayı tetikleyecek bir tavır sergileyecek herkes cezalandırılmak şartıyla engellenmiştir.

 

Sadece kendinden olana değil diğer dinlerin insanlarına, ibadetlerine saygı gösteren Osmanlı İmparatorluğu bu sayede İslam dinine karşı oluşacak sevginin kaynağı olmuştur. Bizans’ın fethinden önce Avrupa da arayışlara çıkan Bizans’ın bu tavrına halk karşı çıkmış “Bizans’ta kardinal külahı görmektense Osmanlı sarığı görmeyi tercih ederiz” demiştir. Halkın bu tavrı göstermesinde haçlı seferleri ile İstanbul’u ele geçiren haçlıların burada gerçekleştirdikleri katliamları unutmamaları ve Osmanlı’nın fetih ettiği toprakları ihya etmesinin, hoşgörülü bir davranış sergilemesinin ve adil bir yönetim ile yönetmesinin etkisi olmuştur.

Osman Beyin İpek Yolu üzerinde yer alan Bursayı fethetmek istemesinin sebepleri neler olabilir? Yazınız.

 

Tarihsel süreçte büyük bir imparatorluğun kurucusu olarak adından sıkça söz ettiren Osman Bey yaptığı fetihlerle dönemin önemli merkezleri ele geçirmiş kuruluşun mimarı olmuştur. Geliştirdiği stratejik çalışmaları ile birer birer önem arz eden bölgeleri ele geçirme isteği hasıl olmuş bir çoğunu da hayatta iken gerçekleştirmiştir. Bu önemli merkezlerden bir diğeri ise Bursa. Sonra ki süreçlerde Osmanlı Devleti’nin 1366 yılına kadar başkentliğini üstlenecek bu şehir Osman Bey’in fethini planladığı, ipek yolunun üzerinde kurulu olduğu büyük bir şehir.

 

Maddeler halinde el alacak olursak ;

• Üzerinde kurulu olduğu ipek yolu sayesinde ticari bir merkeze sahip olmak ve ekonomik gelişmişlik düzeyini arttırmak
• Ticari olan ipek yolu sayesinde ekonominin yanı sıra siyasi bir güç haline gelerek bölgede sözünün geçerliliğini artırmak
• Marmara denizine kıyısı olan Bursa’nın fethi ile Bizans’ın o bölgede ki gücünü kırmak istemesi

 

Osman Bey bu amaçlarını gerçekleştirmeyi başarmış ve Bursa 1303 yılında günler süren kuşatma sonucu teslim alınmıştır. Halk artan Bizans baskısından bunalmış olacak ki fetih sonrası bir çoğu Müslümanlığı seçip kendi yerleşim yerlerinde kalmayı, Osmanlı Beyliği himayesinde yaşamayı tercih etmişlerdir. Nedenleri sıralarken satır arasında da bilgi vermek gerekirse; Osman bey bölgeyi Türkleştirmeyi çok istemesi nedeni ve bu nedenden dolayı  sulh yoluyla Bursa’yı teslim alması halk tarafından kendisine karşı sempati uyandırmıştır.

Osman Bey’in Karacahisar’ı fethetmesi beyliğe ne gibi faydalar sağlamıştır? Yazınız.

 

Karacahisar kalesi tarihsel süreç içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Stratejik bölgeye hakimiyetin temsili olması ile fethedildiğinde bir çok fayda sağlamıştır. Osman Gazi her geçen gün arttırdığı gücü ile bölge tekfurları tarafından tehdit olarak algılanmış, Karacahisar Tekfuru ile bölge tekfurları arasında Osman Gazi’ye karşı ittifaklar kurulmuştur.

 

Kale fethedildiğinde;

• İznik ile İstanbul ( Constantine ) arasında ticari yolların hakimiyeti Osmanlı Beyliğine geçmiş,
• Osmanlı beyliğinin merkezi bir kaleye sahip olması ile belirli bir merkezden yönetilmesini sağlamış, bu sayede merkezi otoriteyi güçlendirmiş,
• Kurulan karşı düşman ittifakına büyük darbe vurulmuş, ittifaklarının bozulmasını sağlamış,
• Bölge tam bir savaş geline getirilerek Bizans valileri olarak da bilinen Tekfurlara karşı güç gösterisi olmuş,
• Bölge için büyük değer olan merkezi ve stratejik öneme sahip Karacahisar kalesi ele geçirilmiştir.

 

Kalenin Osmanlı beyliğine geçmesinden sonra Osman bey Eskişehir’e yerleşmiştir. Osman Gazi’nin Karacahisar kalesinde kendi adına hutbe okutması ve sikke bastırması Osmanlının kuruluşu açısından bir temel teşkil etmekte ve bundan sonrası için oluşturulacak devlet geleneklerinin de devamını sağlamaktadır. Fetihle birlikte bölgede ki Türkmen beyliklerine namı yayılan Osman Gazi, yeni bir kurtarıcı olarak görülmüş Osman Bey’in etrafında toplanmaya başlamışlardır. Bundan sonrası için yapılanacak daha güçlü bir teşkilatlanma ile daha büyük fetihlerin kapısı aralanacak ve daha büyük savaşlar yaşanacaktır.

Aşağıda Meşrutiyet Dönemi’nde açılan farklı eğitim kurumlarını görmektesiniz. Okulların karşısına hangi alanla ilgili olduğunu verilen örnekte olduğu gibi eşleştiriniz.

 

7 farklı isimdeki kurumları alttaki resimdeki gibi eşleştirilebilir. …

Türklerin Tarih Boyunca Devletsiz Kalmamaları Onların Hangi Özelliğini Gösterir?

Türk tarihini İslamiyet öncesi ve İslamiyet sonrası olmak üzere ikiye ayırabiliriz. Türk toplulukları eski zamanlarda genel olarak Orta Asya coğrafyasında yaşan ve göçebe kültürün hâkim olduğu yapılardı. Pek çok boya ayrılmış olmakla birlikte tarih sahnesine çıkış destanları birdi. Yani Ergenekon destanı Türklerin yaratılış efsanesi olarak tüm Türk topluluklarında aynıydı.

Bu durum, her ne kadar farklı bölgelerde yaşasalar ve farklı inançlara sahip olsalar da, Türkler de her zaman için bir millet olma bilincinin var olduğunu göstermektedir. Nitekim Mete Han veya Oğuz Han olarak da bilinen büyük Türk hükümdarının ortaya çıkarak tüm Türk boylarını bir araya toplama ve büyük bir Türk devleti kurma amacı da buradan kaynaklanmaktadır.

 

Türkler ve Devlet Kurma Geleneği

Tarih boyunca Türkler pek çok devlet kurmuş ve yıkmıştır. Bu devletler Orta Asya başta olmak üzere, Orta Doğu, Afrika ve Avrupa kıtalarında kuruldukları dönem itibariyle dönemin en güçlü ve askeri kuvveti en fazla olan devletleri olmuşlardır.

Türklerdeki bu devlet kurma anlayışı Töre adı verilen ve adil düzen esasına dayalı kurallardan kaynaklanmaktadır. Çünkü devleti var eden millettir ve millet ise töre yani adalet ile bir arada yaşamaktadır. Başka bir unsurun boyunduruğu altına girmek istemeyen ve özgürlüklerine son derece kıymet veren Türkler, kurmuş oldukları devletleri Töreye uygun olarak inşa etmiş ve yönetmişlerdir.

Ancak bu kurallardan sapma meydana geldiği dönemler de ise bu devletler yaşamamış ve yıkılmışlardır. Özgürlüklerine her daim düşkün olan Türkler başka bir milletin tebaası olmak yerine yüzlerce yıldır yaşatmış oldukları Töreye uygun yeni bir devlet kurmaktan hiçbir zaman çekinmemişlerdir.

Türklerin İslamiyet’i Kabulü ve Türk İslam Devletlerinin Ortaya Çıkması İle Yaşanan Değişimler Neler Olmuştur?

Talas Savaşı, Hem Türkler hem de İslam âlemi için yeni bir çağın başlangıcı olmuştur. Bu tarihten itibaren Türkler ve Müslümanlar arasındaki iyi ilişkiler giderek artmış ve İslamiyet, Türk toplulukları arasında yayılmaya ve Türkler İslam dinini benimseyerek Müslüman olmaya başlamışlardır.

Özellikle dokuzuncu asırdan sonra ise Orta Asya’dan İslam bölgelerine doğru yaşanan Türk göçleri ise İslamiyet’in Türkler üzerindeki etkisinin artmasına ve Türk ve İslam kültürlerinin birbirleriyle bütünleşmesini sağlamıştır.

Türklerin İslamlaşması kimi zaman kılıç zoruyla, kimi zamansa bilinçli bir şekilde ve isteyerek gerçekleşmiştir.

 

Türk İslam Devletlerinin Ortaya Çıkması İle Yaşanan Değişimler

Türk gelenek, adet ve İslam’ın insanı ve adaleti ön plana çıkartan tavrı Türk anlayışı ile birleşerek yüzlerce sene devam etmiştir.

• Yaşan bu değişimlerden ilki siyasi düzende meydana gelmiştir. Türkler devlet kurma ve askerlik kabiliyetleri gelişmiş olduğu için kısa bir süre içerisinde İslam âleminde lider konuma gelerek İslam’ın sancaktarı rolünü üstlenmişlerdir.
• İkinci etkili değişimler ise sosyal yapıda meydana gelmiştir. Daha önceleri farklı dinlere mensup olan Türklerin İslamiyet’e geçmeleri ile beraber göçebe hayat tarzını destekleyen dini öğretileri terk etmeye ve yerleşik hayata alışmalarına yardımcı olmuştur. Ayrıca Türk töresi ve İlam inancı arasındaki uyum adalet ve adil düzen kavramlarını pekiştirmiştir.
• Ayrıca İslamiyet sonrası genel olarak göçe kültürün hâkim olduğu Türk topluluklarında bilim, sanat ve felsefe gibi alanlarda da gelişmeler yaşanmıştır.

Türk İslam kültürü denince aklınıza neler geliyor?

Günümüzde Kırgızistan sınırları içerisinde bulunan Talas Nehri yakınlarında Karlukların Abbasiler ile bir olarak Çinlilere karşı giriştikleri bir muharebe olan Talas Savaşı, Hem Türkler hem de İslam âlemi için yeni bir çağın başlangıcı olmuştur. Bu tarihten itibaren Türkler ve Müslümanlar arasındaki iyi ilişkiler giderek artmış ve İslamiyet, Türk toplulukları arasında yayılmaya ve Türkler İslam dinini benimseyerek Müslüman olmaya başlamışlardır. Türklerin İslamlaşması kimi zaman kılıç zoruyla, kimi zamansa bilinçli bir şekilde ve isteyerek gerçekleşmiştir.

Özellikle dokuzuncu asırdan sonra ise Orta Asya’dan İslam bölgelerine doğru yaşanan Türk göçleri ise İslamiyet’in Türkler üzerindeki etkisinin artmasına ve Türk ve İslam kültürlerinin birbirleriyle bütünleşmesini sağlamıştır. Zaten eski gelenek, adet ve inançlarında ve Törelerinde İslam’a aykırı pek fazla öge bulunmayan Türklerin, İslamiyet ile iç içe yaşamaya başlamaları ise “Türk-İslam kültürü” olarak adlandırılan ve dünya tarihine damga vurun olgunun ortaya çıkmasına neden olmuştur.

 

Türk-İslam Kültürünün Temel Özellikleri

Türk gelenek, adet ve töresine göre adaletli ve kurallara uygun olarak yönetilmesi gereken devlet halk içindi. İslam’ın insanı ve adaleti ön plana çıkartan tavrı Türk anlayışı ile birleşerek yüzlerce sene devam etmiştir.

• Arap coğrafyasında kurulan devletlerin zaman içerisinde güç kaybetmeleri veya yozlaşmaları nedeniyle, İslam dinini benimseyen Türk devletleri zamanla İslam’ı temsil eden tek kuvvet halini almışlardır. Örneğin 1058 senesinde Abbasi halifesinin tüm otoritesini Büyük Selçuklu hükümdarına devretmesi gibi.
• İslamiyet’in kadınlara hoşgörülü davranılmasını istemesi ve belli haklar tanıması töre, gelenek ve adetlerine göre kadına değer veren Türklerin bu anlayışlarının pekişmesini sağlamıştır.
• İslamiyet’in sancağı haline gelen Türkler, İslamiyet’i yaymak ve dünya hâkimiyetini sağlamak amacıyla gaza anlayışını benimsemişler ve üç kıtada hüküm sürmüşlerdir.

Sosyal Bilgiler Dersinde Tanıdığınız Tarihî Şahsiyetlerden Hangisi Daha Çok İlginizi Çekti?

Sosyal bilgiler dersi içerik olarak pek çok konuyu kapsamakla birlikte tarih bu konular arasında en fazla dikkat çekenler arasında yer almaktadır. Nitekim tarih konuları işlendiği zamanlarda duyduğumuz çok sayıda önemli lider ve şahsiyetler ise ön fazla ilgiyi çekenlerdir.

Bu şahsiyetler arasında bilim ve sanatta önemli gelişmelere neden Da Vinci gibi isimlerden dünya tarihine damgasını vurmuş olan Atatürk gibi liderlere kadar pek çok isim anlatılmaktadır. Fakat benim en çok ilgimi çeken tarihi şahsiyet ise Fatih Sultan Mehmet olmuştur.

 

Bir Cihan Sultanı: Fatih Sultan Mehmet

Fatih Sultan Mehmet Osmanlı hükümdarları arasında entelektüel zekâsı, bilgi birikimi, bilime ve sanata olan yaklaşımı ile çok farklı bir lider profili çizmektedir. Nitekim Osmanlı gibi büyük bir devlete geç yaşta sultan olmuş, İstanbul başta olmak üzere pek çok fetihlerde bulunmuş büyük bir önderdir.

 

Eğitim itibariyle fen bilimlerinden sosyal bilimlere pek çok konuda engin bilgi sahibidir. Kendi saltanat döneminde bilim adamlarını ve sanatçıları korumuş ve desteklemiştir. Bu sayede bilimsel ve sanatsal gelişmenin de önünü açmıştır. Dört dili ana dili gibi bilmekte ve konuşmaktadır. Devlet idaresi ve askerlik yetenekleri son derece gelişmiştir. Bu alanlarda yenilikler getirmekten ve bu yenilikleri uygulamaktan çekinmemektedir. Bu özellikleri sayesindedir ki, Avrupa’da Ortaçağ, yani karanlık zamanlar olarak adlandırılan dönemin sonu getirmiş ve hem dünyanın hem de Türk milletinin gelişmesinde ciddi etkisi olmuştur.

Selçukluların Bir Yükseköğretim Kurumu Olan Nizamiye Medreselerini Açmalarının Sebepleri Neler Olabilir?

Büyük Selçuklu Devleti kurulduktan kısa bir süre sonra Bu Türk devleti Abbasi halifesinin sahip olduğu tüm otoriteyi üzerine alarak İslam’ın sancak devleti haline gelmiştir. Bu dönemde kudretli Sultanların yanı sıra bilime ve edebiyata önem veren tarihin en etkili vezirlerinden biri olan Nizam’ül Mülk de bu durumun gelişmesinde ciddi katkılar sunmuştur.

 

Nitekim Nizamiye Medreseleri, bu büyük vezir yani Nizam’ül Mülk tarafından Büyük Selçuklu Devleti’nin hâkim olduğu coğrafya üzerinde ülkenin merkezi yerleşkeleri olan çeşitli şehirlerde kurdurulmuştur. Bu medreselerde hem dini ilimler hem de fen bilimlerine dayalı gelişmiş bir eğitim ve öğretim sistemine yapılar oluşturulmuştur. Bu medreseler yürütmüş oldukları eğitim ve öğretim faaliyetleri sayesinde dönemin en gelişmiş eğitim kurumları halini almıştır.

 

Nizamiye Medreselerinin Açılış Sebepleri

• Nizamiye Medreselerinin açıldığı dönemler İslam âlemin en fazla iç çatışma yaşadığı ve çeşitli mezheplerin ortaya çıkması nedeniyle bölündüğü bir dönemdir. Özellikle de Şia’nın etkinliğini her geçen gün arttırması Şii ulema ile başarılı bir ilmi mücadeleye girişilmesinde bilgili ve donanımlı Sünni din âlimlerine olan ihtiyacı arttırmıştır.
• Bu medreselerde sadece din adamı yetiştirilmemiş, devletin idaresinde kullanılmak üzere kalifiye devlet memurları da bu medreselere devam edenler arasından seçilmiştir.
• Bu medreseler ile okumaya gücü yetmeyen ancak yetenekli gençleri devlet ve millete kazandırmak amaçlanmıştır.
• Dini ilimlerin yanı sıra fen bilimlerinin gelişmesine katkı sağlanmak ve devletin ve milletin bu katkı sayesinde kalkınması amaçlanmıştır.

Selçuklu ve Bizans Ordularının Askerî Yapısını Karşılaştırarak Değerlendiriniz. Türk Askerlerinin Bu Kadar Kararlı Olmalarının Sebepleri Neler Olabilir?

Türk tarihinde mühim bir geçmişi bulunan Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu devletleri, dönemlerinde kurulmuş olan diğer Türk-İslam devletleri arasında en büyüklerindendi. Bizans ise Roma İmparatorluğu’nun yıkılması sonrası Doğu Roma İmparatorluğu’nun hâkim olduğu coğrafyada kurulmuş ve yaşamış, batı âleminin en önemli devletlerinden biriydi.

 

Selçuklu orduları genel olarak savaşmaya hazır ve sadece savaşmak için yetiştirilmiş askerlerden oluşmaktaydı. Bu teşkilat içerisinde her ne kadar göllü birlikler de yer alsa da asıl geçim kaynaklarını askerlik yapmak ve savaşmak olan askerler oluşturmaktaydı. Türklerin asker millet olarak görülmesinin sebebi de her zaman savaşmaya hazır ve korkusuz insanlar omlarıydı. Selçuklu ve Türk ordularının genelde uyguladıkları savaş taktikleri de Bizanslılardan farklıydı. Hilal taktiği en çok kullanılanıydı.

 

Bizans devleti Roma İmparatorluğunun Doğu kısmını kontrol eden Doğu Roma İmparatorluğunun kalıntıları üzerinde Roma yıkıldıktan sonra yaşamaya devam etmiştir. Askeri yapılanma olarak profesyonel askerler bulunmakla birlikte sayıları fazla değildi. Bu yüzden bir savaş esnasında asıl kuvvetleri köylüler ve şehirlerde yaşayan sıran halk oluşturmaktaydı. Genel olarak düz bir şekilde ilerleme ve savaş meydanında sıralanma taktiğini uyuyorlardı.

 

Türk Askerlerinin Kararlı Olmalarının Sebepleri

• Asker millet oldukları için savaşmaktan hiçbir zaman korkmuyorlardı.
• İslam dinine geçtikten sonra gaza yani İslam’ın yayılmasını amaçlayan kutsal bir hedefe kilitlenmişlerdi.
• Doğudan sürekli olarak devam etme olan Moğol baskısı Türk askerlerini ilerleme konusunda teşvik ediyordu.
• Fethedilecek yerlerden elde edilecek ganimet ve topraklar üzerinde hakları bulunmaktaydı. Bu da savaşma isteklerini yükseltmekteydi.