Kategori: Tarih

Osmanlı Devletinde yeniliklerin daha çok askeri alanda yapılmasının sebepleri neler olabilir? Yazınız.

 

Osmanlı Devleti, Ankara Savaşı ve İnebahtı Deniz Savaşı gibi savaşlar da büyük yenilgiye uğramıştır. Topraklarının çoğunu kaybetmiştir. Ordu dağılmış ve devlet kendi içerisinde birçok sorunla karşılaşmıştır. Diğer ülkelere ihtiyaç artmıştır. Bu da ekonomik ve siyasi açıdan Osmanlı Devleti’ni zor duruma sokmuştur.

 

Yeniçeri Ocağı’nda tarih boyunca birçok isyan ve ayaklanmalar olmuştur. Bu yüzden Yeniçeri Ocağı bozulmuştur. Yeniçerilerin ıslah edilmesinin de oldukça zor olması askeri anlam da birçok zorluk çıkarmıştır.

 

Belli dönemler de ordu çağın ihtiyaçlarını karşılayamaz hale gelmiştir. Ülke içinde ve dışında bir düzen sağlanamamıştır. Bu da ülke yönetiminde sorunlara neden olmuştur.

 

Bu nedenlerin hepsi bir ülkenin geleceği için çok önemlidir. Ülke kendi içerisinde sorunları çözemezse üretim yapamaz. Kendi ihtiyacını karşılayamaz. Savaş sırasında yenilgi alması durumunda topraklarını kaybeder ve ordu asker kaybeder. Donanma da ciddi zararlar olur. Bu sorunlar Osmanlı Devleti’nde çoğu zaman yaşandığı için yeniliklerin çoğu askeri alan da yapılmıştır.

Osmanlı’da Şehir Halkının Bir Araya Gelmesine Vesile Olan Etkinlikler Nelerdir?

 

Düzenlenen etkinlikler, toplumun sosyo- kültürel hayatında önemli olayları ve günleri kutlamak ve anmak için hazırlıkların yapıldığı ve kutlandığı toplantılardır. Bu etkinlikler; siyasi, sanat ve kültür açısından oldukça önemlidir. Aynı zamanda bu etkinlikler devletlerin sosyal ve kültürel yapılarını ortaya koymaktadır. Bu etkinlikler devletlerin siyasi, sosyal ve ekonomik yapıları ile kudretleri doğrultusunda düzenlenmektedir. Tüm devletlerde olduğu gibi Osmanlı Devleti’nde hem içerik hem şekilde bakımdan önemli olan etkinlikler düzenlenmektedir. Bunlar:

 

• Cülus Töreni: Osmanlı’da tahta yeni çıkacak olan şehzadenin, padişah olacağının ilan edildiği törenlerdir. Osmanlı döneminde bu tören oldukça önemlidir. Tüm prosedür tam olarak yerine getirilerek yapılan bu törende sıralama cülus töreni, kılıç alayı ve türbe ziyaretleridir. Cülus bahşişi askerlere tek bir seferde, ya da maaşlarını arttırmak sureti ile verilen paradır.

 

• Cenaze Töreni: Ölen padişahı son yolculuğuna uğurlamak için halkın toplanmasıdır. Bu tören, halkın kendi içinde de düzenlenmektedir. Cenaze töreni Müslüman ülkelerde uygulanan bir törendir.

 

• Kılış Kuşanma Töreni: Osmanlı padişahlarının tahta çıkmalarının ardından birkaç gün içinde yapılan törendir.

 

• Sefere Çıkış Merasimi: Padişahların sefere çıkarken ve seferden döndüklerinde düzenlenen görkemli merasimlerdir.

 

• Bayram Töreni: Osmanlı Devleti’nde dini bayramlar, dini önemin yanında Osmanlı hanedanının ihtişamının ortaya çıktığı törenlerdir. Osmanlı Devleti’nde cülus töreninden sonra en önemli merasim Kurban Bayramı ve Ramazan Bayramı’dır.

 

• Sünnet Törenleri: Özellikler durumu iyi olan ailelerin düzenlediği ihtişamlı törenlerdir. Bu tören saray hanedanında gösterişli bir şekilde düzenlenmektedir.

Osmanlı Devleti’nde Kılık Kıyafet Kültürünün Oluşmasında Etkili Olan Unsurlar Nelerdir?

 

Osmanlı Devlet’inde her millette olduğu kendine özgü kıyafetleri vardır. Bu kıyafetler insanların maddi durumuna göre değişiklik göstermektedir. Kumaşın rengi, kumaş kalitesi ve kumaş özelliği tabakaya farklılık göstermektedir. Saray içinde yaşayan yüksek tebadaki insanların kıyafetlerinin kumaşları daha kalitelidir. Tabi ki her ülkede olduğu gibi Osmanlı Devlet’inde kıyafet kültürü farklı etkenler doğrultusunda değişime uğramıştır. Bunlar:

 

• Din unsuru; İslam dinine göre beyaz giyinmek iyi sayılmaktadır. Bunun yanında yeşil ve mavi gibi renklerin daha iyi olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle kıyafet tercihinde etkendir.
• Fethedilen topraklar; Osmanlı Devleti sınırları geniş bir ülkedir. Haliyle fethedilen yerler ile kültür alışverişi yapılmaktadır. Yemek kültürü olsun, kıyafet özellikleri olsun, edebi hayat olsun devletlerin etkilendiği konular arasındadır.
• Gayrimüslimler; bu da fethedilen yerlerdeki özelliğe benzemektedir. Osmanlı Devleti içinde yaşayan gayrimüslim insanlar yerli halkı etkilemektedir.
• Statü farkı; yönetimde bulunan insanlar ile halkın kıyafetleri farklıdır. Aynı zamanda saray içinde yaşayan ve çalışan insanların yaptığı işe göre farklı kıyafetleri bulunmaktadır. Örneğin askerlerin kıyafetleri ile, sadrazamların kıyafetleri farklıdır.
• Kıyafet kültürünü etkileyen diğer bir unsur zamandır. Değişen zamanla birçok şeyde olduğu gibi insanların kıyafetleri de değişmektedir.

 

Anadolu’daki ilk giyimin tarihinin M.Ö. 7000 yıllarına dayandığı bilinmektedir. Kıyafet kültürü kavimlerin etkisi ile gelişmiştir. Osmanlı Dönemi’nin başlarında askerler ve memurların dışında herkes istediği şekilde giyinmektedir. Askerlerin rütbeleri giydikleri kıyafet ve taktıkları cübbeden anlaşılmaktadır.

Osmanlıların Anadolu’daki Rum Köylerini Fethinden Sonra Buradaki İnsanların Yaşamında Ne Gibi Değişimler Görülmüştür?

 

Osmanlı döneminde, Rumlar genellikle deniz kenarlarında yaşamaları ile dikkat çekmektedir. Tüm düzenleri bu doğrultuda oluşturulmuştur. 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesinin ardından Rumlar haliyle Osmanlı Devleti himayesi altına girmiştir. O dönemde İstanbul ve çevresinde yaşayan Rum sayısı oldukça fazladır. Yapılan savaşla alınan İstanbul, Rumların hayatlarının değişmesine etken görülmektedir. Bu dönemden sonra Osmanlı Devleti içinde yaşayan Rumların büyük bir kısmı deniz kenarlarına yerleştirilmiştir. Osmanlı Devleti, farklı din mensuplarında olduğu gibi Rum halkına da hoşgörü ve anlayışla yaklaşmıştır. Dini, sosyal ve iktisadi hayatta zorlama olmaksızın, refah ve huzur içinde yaşamaları sağlanmıştır.

 

İstanbul’un fethinden önce Rumları rahatsız eden devletler vardı. Bunlar Batıda Katolik dünya ve Doğuda İslam dünyasıdır. Sıkışmış durumda olan bu insanların hayatları her alanda zorlaşmaya başlamıştır. Ağır vergiler altında ezilen Bizans içinde yaşayan Rumlar bu duruma tepki göstermiyordur. Aynı zamanda Türklerin ilerlemesine karşı çıkmıyordu. Bunun nedeni  Rumların, Türk yönetimine girmesi daha eskiye dayanmasıdır. 11. yüzyılda Türklerin Anadolu’ya girmesi ile Rumların tarihi haliyle Türklerle ilişki içerisindedir. Türklerin din ve siyasi hayatta Rumları özgür kılması ve rahat yaşamaları Türklerden taraf olmalarına etken gösterilmektedir.

 

Rumların Türklerin himayesi altında sürdükleri hayatta, ödedikleri cizye vergileri, çocukların devşirme usulü alınmaları ve ikinci sınıf vatandaş muamelesi görmelerine rağmen Osmanlı Hakimiyetinde rahat yaşadıkları görülmektedir. Çünkü diğer devletlere göre; din ve ticaret alanında serbest yaşıyorlardı. Verdikleri vergiler daha hafifti. Zaman geçtikçe sistem oturdukça bu sistemde değişmeye başlamış ve Rum halkı da daha refah bir hayata kavuşmuştur.

Osmanlı’da Millet Sözü Neyi İfade Eder?

 

Millet sistemi aslında Osmanlıda toplumsal bir sistemdir. Osmanlı İmparatorluğu’nda milletler din usulüne göre ayrılmışlardır. Ayrılan dinler, Müslümanlar, Yahudiler, Hristiyan ve bunların alt mezhepleridir. Bu sistem ile insanlara özgürce dinini yaşama şansı verilmekteydi. Din ve vicdan hürriyeti sonuna kadar tanınmaktaydı. Bu sistem milliyetçilik sistemine kadar tüm düzeni sağlamaya yeten bir sistemdir. Millet sisteminin işlevinin kaybolduğu son yıllarda yerini Osmanlıcılık ve İslamcılığa bırakmıştır. Bu sistemler aslında toplumu bütünleştirmek amacıyla ortaya çıkmıştır.

 

Osmanlıda millet sistemi, ortaçağ yönetim geleneklerine uygun olarak din/ mezhep ayrışması temeline dayanan bir sistemdir. Bu sistem Fatih Sultan Mehmet döneminde net olarak ortaya koyulmuştur. Tanzimat döneminde modernize edilmek istenen bir sistemdir. Osmanlı döneminde farklı milletlere ait farklı dinler ve görüşler, hoşgörü ile karşılanmıştır. Bu düşünce sistemi doğrultusunda Osmanlı topraklarında insanlara özgürce yaşama şansı tanınmıştır. Aslında bir imparatorluğun bu kadar uzun bir süre dimdik ayakta kalmasını sağlayan, bu sistemlerin doğru bir şekilde yürütülmesidir. Baktığımızda Osmanlı Devleti içinde yaşayan toplumların karma olduğu görülmektedir. Her dinden her mezhepten insanın rahat ve huzur içinde yaşadığı bir ortam olan Osmanlı Devleti bu düzeni sağlamış durumdadır.

 

Osmanlı İmparatorluğu döneminde bu kadar düzenli bir sistem ile yönetilen toplumun aksine, batılı ülkelerde daha farklı bir sistem vardır. O dönemde batılı devletler bu kadar ince ve hassas noktaları keşfedememişti. Farklı dinden olan insanları dışlama yada hor görme tutumları dikkat çekmektedir.

Vakıflar Toplumun Birlik ve Beraberliğine Ne Gibi Katkılar Sağlamış Olabilir?

 

Osmanlı Devletinde vakıflar gerek yardımlaşma amaçlı gerekse birlik ve beraberliği güçlendirmek amaçlı kurulmaktaydı. Osmanlı Devletinde vakıf işini genellikle hanım sultanlar üstlenmekteydi. Kadınlar toplumun sosyalleşmesi açısında büyük önem taşıyordu. Bu vakıfların kuruluş amacı, insani değerlerin geliştirilmesi ve yüceltilmesi, insanlığın geliştirilmesi, hizmet alanlarının geliştirilmesi yolu ile daha fazla kişiye hizmet verilmesidir. Kurulan vakıflar, eğitim, ulaşım, hukuk ve hizmet alanlarında hizmet vermekteydi.

 

Baktığımızda kurulan vakıfların hizmet alanları genişledikçe daha çok insanın bir araya geldiğini görmekteyiz. Bunun sonucunda insanların birlik ve beraberliğinin geniş kitleleri kapsadığı görülmektedir. Kurulan vakıflar, imkanı olmayan kimseleri tespit edip gerekli yardımı yapmaktaydı. Eğitim almak isteyen kişilere kolay eğitim imkanı sunmaktaydı. Yapılan vakıf işleri tamamen gönüllü olup, karşı taraf ile çıkar ilişkisi bulunmamaktaydı. Böylece güven içinde birbirine destek olarak yaşayan bir toplumun ortaya çıkması sağlanmaktaydı. Osmanlı Devletinde vakıfların sağladığı yararlar:

 

• Eğitim gelişmesine katkı sağlamıştır.
• Sağlık hizmetinin gelişmesine katkı sağlamıştır.
• Kültürel hizmetlerin gelişmesine katkı sağlamıştır.
• İnsanların birbirleri ile yardımlaşmasını sağlamıştır.
• Ulaşım hizmetlerinin gelişmesine katkı sağlamıştır.
• Toplumun büyük ölçüde birlik ve beraberlik içinde olmasına katkı sağlamıştır.
• Halkın sosyal refahının, ekonomik refahının oluşmasına katkı sağlamıştır.
• İnsanı yardımların oluşması ve artmasına katkı sağlamıştır.
• Birçok alanın (dini, iktisadi, siyasi) gelişmesine katkı sağlamıştır.

Loncaların kurmuş olduğu sandıkların faydaları nelerdir?

 

Faydaları şu şekilde sıralayabiliriz:

 

• Lonca teşkilatının en önde gelen görevlerinden biri sadece üyelerini değil ailelerini de koruma altına alarak toplum içinde sosyal güvenliği sağlamaktır.
• Esnaf her ihtiyacı için uğraşmadan, başka kişilere yönelmeden önce loncaya başvurur.
• Her loncanın orta ya da teavün denilen dayanışma sandığı vardır bu sandıklar günümüzdeki gerçek bir banka gibi zengindir.
• Bu sandıklar savaşta hükümete dahi nakdi yardım yapabilir.
• Ordunun ve devletin ihtiyacı olduğunda asker ve gemi donatabilir.
• Devletin eksik kaldığı alanlarda hayır işleri yapar.
• Yaşlılık nedeniyle iş yapamayan ve muhtaç duruma düşen esnafa destek olur.
• Tedavisi olmayan hastalığa yakalanmış olan üyelerine yardım ederdi.
• Sakatlanıp iş göremez duruma gelenlere lonca yardım eder ve hayatlarının idamesi üye aidatlarından oluşmuş olan sandıktan karşılanırdı.
• Lonca üyelerinin ölüm ve doğum masraflarını karşılar.
• Esnaf işini büyütmek isterse, yeni bir alet ya da dükkan alarak faaliyet alanını değiştirecekse bunu karşılardı.
• Esnafa uygun şartlarda kredi temin ederek ödeme zorluklarını ortadan kaldırırdı.
• Lonca üyeleri için sandık dışında birine borçlanmak ayıp ve yasaktı bu şekilde esnafın işlerinin başkasının kontrolüne geçmesine neden olabilecek tefecilerin insafına bırakılması engellenmiş oldu.
• Ölen esnafın ailesi, çocuğu hayatta ise onlara bakmak çocukları yetiştirmek ve işe yerleştirmek loncanın vazifesidir.
• Sandıklar birbirlerine de ihtiyaç halinde yardım ederek bağış ve hibe yapabilir.
• Özel günler ve şenliklerde şehrin devlet adına en güzel uygun şekilde donatılması ile meşgul olurlardı.

Osmanlı Devleti için çift hane sisteminin faydaları nelerdir?

 

Osmanlı’da tarımsal arazi mülkiyeti ve zirai üretim hem halk hem devlet için temel refah kaynağı olduğundan tarımsal ekonominin devletin istediği şekilde güçlü tutulmasını sağlayan bir sistemdir. Bu sistem sayesinde devlet elindeki arazilerin ekilmesi, hasadı ve sulama işleri düzenli ve kontrollü şekilde gerçekleştirilmiştir.

 

İnsan ve hayvan gücüne dayalı olan arazilerin boş bırakılması ve ehil olmayan kişilerin elinde yanlış şekilde kullanımı engellenmiştir. Çifthane sistemi üç unsurdan oluştuğundan hane, bir çift öküz ve çiftliğin bir arada sürekli üretim sağlanacak şekilde tutulması sağlanmıştır.

 

Sistemde ailenin emeği, bir çift öküz ile işlenen arazi bir üretim biriminin yani devletin genel harcamalar için kullanacağı vergiye kaynak oluşturan üretim birimini oluşturduğundan vergi toplamada istikrar sağlanmıştır.

İşlenen toprak devletin olduğundan çiftçi ailesi elindeki araziyi satamayacağı gibi hibe edemez vakfedemez. Bu da halk açısından tarımda sürekliliği sağlamıştır.

Tahrir defterlerinde bu araziler kayıt altına alınmıştır. Bu durum haksız mülk edinmelerin önüne geçmiştir.

Devlet toprak ve halk üzerindeki kontrolünü sürdürebilir bir duruma getirmiştir.

Zirai üretimin sürdürülmesi devlet tarafından garanti altına alınmıştır.

Çiftliklerin dağılması engellenmiştir. Tarlaların zirai üretim yerine devlet için getirisi olmayacak şekilde bahçe ya da bağ olarak kullanılması engellenmiştir.

Tarımsal faaliyetin sadece belli kişilerin elinde toplanmasını önüne geçilerek kişilerin emeklerinin sömürülmesine fırsat verilmemiştir.

Ekonominin temeli tarıma dayalı olduğundan tarımsal üretim faaliyetini sürekliliğini sağlanmıştır.

Çiftçiler haklı bir neden olmaksızın kendilerine verilen arazileri boş bırakamazlar 3 yıldan fazla süre ile tarımsal faaliyeti durduramazlar bunu yaptıkları takdirde ceza alırlar ki bu da devlet için ayrı bir vergi geliridir.

Osmanlı Devleti’nde Vakıfların Toplumsal Hayat İçerisindeki Faydaları Nelerdir?

 

Vakıf hangi maksatla kurulmuş ise o amaç ortadan kalkmadığı sürece vakıf olarak hizmet etmesi gerekmektedir. Vakıf amaçları mutlaka insanların faydaları doğrultusunda olması gerekmektedir. İnsanların ve insanlığın faydasına olmayan bir iş yapmak maksatlı vakıf kurulamaz. Vakıf sistemi en belirgin şeklini Osmanlı’dan almıştır. En yaygın olarak ve çeşitli amaçlarla Osmanlı da bulunmuştur. Osmanlı zamanında vakıf sistemi kurumsallaşmıştır. Osmanlıda vakıf alanları;

 

• Eğitim
• Sağlık
• Sosyal yardım
• Diyanet
• Bayındırlık

 

Gibi alanlarda faaliyet göstermiş ve vakıf alanını zirvede yaşatmışlardır. Vakıf sisteminin Osmanlı da önemi büyüktür. Devletin halkına hizmet etmesinin yanında can ve mal güvenliğini korumaktan, sınırları muhafaza etmeye, Asayişi sağlamaktan, devlet düzenini korumaya gibi bir çok sorumluluğu olan Osmanlıda halka hizmet etme konusunda vakıflara büyük iş düşmektedir. Okul, cami, hastane gibi bir çok hizmet binası ve kuruluşların kurulmasından sorumlu olan vakıflar halkın refahını sağlayan hizmetler vermektedir.

 

Osmanlı bünyesinde faaliyet gösteren vakıflar, topladığı bağışlar ile birlikte halka faydalı olabilecek yapıların kurulmasına ve işletmesine fayda sağlayarak Osmanlı devletine büyük fayda sağlamıştır.  Vakıflar zengin kimselerden alınan bağışlarla yardım ihtiyacı olan insanlara hizmet vermektedir. Osmanlı devleti zamanında vakıflar bu yönü ile bugünkü sivil toplum kuruluşlarına benzetilmektedir. Zengin ile yoksulu tek çatıda buluşturan ve toplumdaki sosyal sınıf farklılıklarının yaşanmadığı Osmanlı Devletinde halk refah içerisinde yaşarken Dünya sınıf ayrımları nedeni ile iç karışıklıklar yaşamıştır.

Sosyal Hayatın Canlanmasında, Vakıf Müesseselerinin rolü nedir?

 

Osmanlı Devleti vakıf ve benzeri sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerine büyük önem vermiştir. Birçok konuda farklı amaçlar ile, vakıflar kurulmuştur. Bu vakıfların amaçları adlarında açıkça belirtilmiştir.

 

Kişi ya da kurumların, maddi ve manevi imkanlarını kamu yararına sarf etmesine vakıf denmiştir. Osmanlı Devleti döneminde devlet geleneği olacak şekilde vakıf ve benzeri kuruluşlar desteklenmiştir.

 

Vakıf ve diğer kuruluşların benimsemiş oldukları belli amaçlar şu şekildedir. Bu amaçların hayata geçirilmesi sonrasında sosyal sorumluluk yerine getirilmiştir. İnsanların kaynaşması sağlanmıştır. Irk ve din farkı gözetmeksizin toplum olabilme bilinci geliştirilmiştir. Bu sayede uzun yüzyıllar boyunca birbirinden ayrılmayacak toplum harcı meydana getirilmiştir.

 

Vakıfların Üstlenmiş oldukları toplumsal roller sonrasında sosyal hayatta meydana gelen olumlu değişiklikler şu şekilde seyretmiştir.

• Toplum içerisinde maddi bakıma muhtaç kişilerin desteklenmesi sağlanmıştır, bu şekilde toplumsal barış iklimi meydana gelmiştir,
• Kurulan şifahaneler ile akıl sağlığı ve diğer sağlık uygulamaları benimsenmiştir,
• Kültürün geliştirilmesi ve eğitimin teşviki amaçlanmıştır,
• Mektep, medrese, yurt, lonca, kervansaray kurularak, sosyal birlikteliğin sağlandığı ortamlar oluşturulmuştur,
• Vakıf kuruluşları sadece yerli halk değil gayri müslim halkın da ihtiyaçlarını karşılamış bu sayede farklı kültürlerin kaynaşması hızlanmıştır,
• Vakıflar sayesinde kurulan kervansaraylar ile ticari faaliyetlerin yanı sıra, uzak iklim ve coğrafyalarla kaynaşma imkanı elde edilmiştir.
• Padişah I. Mahmud döneminde kurulan Evkaf Nezareti ile vakıf ve sivil toplum kuruluşlarının faaliyetleri denetlenmiştir.