Dershane.TV

Yıl içerisinde Dönenceler meydana gelmektedir. Meydana gelen Dönenceler bizlere bazı sonuçlar doğurmaktadır. 21 Aralıkta en uzun gündüzün yaşandığı paralel bulunması da dönencelerden kaynaklanan bir sonuçtur. 21 Aralık tarihinde Oğlak Dönencesi üzerine Güneş ışınları geldiği zaman 90 derecelik dik açılarla yansımaktadır. Bu yüzden Güney Yarım Küre’de en uzun gece yaşanmaktadır ve Yaz mevsimi kendisini hissettirir.

 

21 Aralıkta En Uzun Gündüzün Yaşandığı Paralel Hangisidir?

21 Aralık tarihi Türkiye gibi Kuzey Yarım Küre’de yer alan ülkelerde kış mevsiminin geldiği tarihtir. Bu tarihte gündüzler Kuzey Yarım Küre ülkelerinde kısalır. Ancak Güney Yarım Küre tam tersi duruma işaret etmektedir. Güney Yarım Küre’de Oğlak Dönencesi’nin bulunduğu paralelde en uzun gündüz süresi  yaşanmaktadır.

Kutup Yıldızının görünüm açısı Ekvator seviyesinden Kuzey kutbuna doğru gidildikçe artmaktadır. Bunun belli başlı sebepleri vardır. Bu yazımızda ekvatordan kuzey kutbuna doğru yol aldıkça, kutup yıldızının görünüm açısının neden dolayı artmakta olduğunu anlatmaya çalışacağız. Öncelikle kutup yıldızının birkaç özelliğinden bahsedelim;

 

Kutup Yıldızı Nedir?

Belirteç görevi de gören kutup yıldızı sıradan bir yıldız değildir. Kuzey yarımkürede yaşayanlar için farklı, güney yarımkürede yaşayanlar için daha farklı bir anlam taşımaktadır. Kutup yıldızı kuzey yarımkürede yaşamını sürdüren insanlar için kuzey yönünü belli etmektedir. Bunun aksine güney yarımkürede yaşayan insanlar kutup yıldızını görememektedirler.

Kutup yıldızının görünüm açısı ise sabit değil, değişkendir. Aslında bulunduğumuz yerden kutup yıldızının görünüm açısı hesaplandığında ortaya çıkan rakam, o an için bulunduğumuz yerin enlemidir. Kuzey kutup yıldızı sürekli olarak bizlere kuzey yönünü göstermektedir. Halk arasında kuzey yıldızı olarak da kullanılmaktadır ve sadece kuzey yarımküreden gözlemlenebilen bir yıldızdır.

Ekvatordan Kuzey Kutbuna Giderken Kutup Yıldızının Görünme Açısı Nasıldır?

Ekvator seviyesinden kuzey kutbuna doğru giderken kutup yıldızının görünme açısı artar mı azalır mı bir de bu konuya odaklanalım;

Kuzey kutbundan uzaklaştıkça bu açının derecesi azalırken, kuzey kutbuna gidildikçe kutup yıldızının görünüm açısı artmaktadır.  Polaris diye adlandırılabilen kutup yıldızı, kuzey kutbu ile yüzde 44 derecelik bir açı yapmaktadır. Bu görünüm açısı kuzey ekvator yönüne gittikçe ya da ekvatora yaklaştıkça azalmaya başlamaktadır. Ama ekvatordan kuzey kutbuna doğru gidildikçe açı artmaya başlamaktadır.

 

 

 

 

Coğrafi incelemeler sonucunda Dünya’nın iki farklı dönüş hareketinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dünya ilk olarak kendi yörüngesi etrafında dönmekte, daha sonra da Güneş’in yörüngesinin etrafında dönmektedir. Ancak yaşadığımız Dünya gezegeni Güneş etrafındaki dönüşünü tamamlarken tam bir daire şeklinde dönmemektedir. Eğer Dünya bu dönüşü esnasında tam bir daire şeklinde dönüşünü tamamlasaydı bazı yaşadığımız olaylar meydana gelmeyecekti. Dünyanın Güneş etrafında dönüş şeklinin sonuçları olduğu için bu şekil değişirse meydana gelen etkiler de ortadan kalkacaktır.

 

Eğer Dönüşünü Daire Şeklinde Yapsaydı Dünyanın Güneş Etrafında Dönüş Şeklinin Sonuçları Nasıl Değişirdi?

Dünya Güneş’in etrafında tam bir daire şeklinde dönmez. Dünya Güneş’in etrafında dönüşünü 1 yılda tamamlar. Böylece 1 sene devrilir ve mevsimler oluşur. Güneş’in etrafında dönen Dünya dönme hareketini eliptik yörünge üzerinde tamamlamaktadır. Böylece eksen eğikliği meydana gelmektedir Dünya’nın dönüş hareketini tamamlarken eliptik yörünge izlemesi ve eksen eğikliğinin oluşması birçok sonucu doğurmaktadır. Ancak Dünyanın Güneş etrafında dönüş şeklinin sonuçları daire şeklinde değişseydi şu olaylar meydana gelmezdi:

• Bir yıllık zaman diliminde yaşadığımız Yaz, Sonbahar, Kış ve İlkbahar adını verdiğimiz 4 mevsimi yaşayamazdık.
• Karasal, Karadeniz ve Akdeniz şeklinde ayırdığımız özelliklerine göre farklı bölgelerde meydana gelen iklim tiplerini göremez, yaşayamazdık.
• Dünya’nın sadece belli bir kısmında değil neredeyse tamamında çölleşme oranı artardı.
• Çölleşme oranının artışına bağlı olarak kuralık hat safhaya çıkardı.

Coğrafya bilim dalı birçok konu üzerinde ilgilenmektedir. Ortaöğretim kapsamında da okutulan Coğrafya dersi içerisinde öğrencilere farklı ve ilgi çekici konular sunulmaktadır. Öğrencilere öğretilen konulardan bir tanesi de konum ve yaşadığınız yer arasındaki ilişki noktasıdır. Konum nasıl tarif edilir diye öğrencilerin öğrenmesi sağlanırken diğer yandan da öğrencilerin Dünya üzerinde hangi noktada bulunduğunu ifade etmesi açısından bilgi verimi verilmiş olur.

 

Dünya Üzerindeki Konum Nasıl Tarif Edilir?

Konumun nasıl tarif edilmesi gerektiğine bakmadan önce konumun kelime anlamının üzerinden geçelim. Konum TDK sözlüğündeki anlamı ve Coğrafyacıların sunduğu tanımların ortak çalışması çerçevesinde bulunulan yer olarak ifade edilebilir. Bir yerin, bir kişinin, bir ailenin, bir yapının Dünya üzerindeki yerini tarif etmeye de konum tarifi adı verilmektedir. Peki, konum nasıl tarif edilir ya da konum tarifi esnasında dikkat edilecek noktalar var mıdır?

• Konum tarifi yapılırken Matematiksel ya da Coğrafi konum tekniklerinden biri tercih edilir.
• Matematiksel konumda bulunulan ya da tarif edilecek olan yerin enlem ve boylam dereceleri verilmektedir. Paralel ve meridyenler açısından kaçıncı paralelde, kaçıncı meridyende bulunduğu ifade edilerek Matematiksel bir konum verimi sağlanmış olur.
• Ancak günümüzde özellikle halkın içerisinde konum tarifi yapılırken Matematiksel konumu kullanmayarak Coğrafi konumu tercih ederiz.
• Coğrafi konum içerisinde mahalle, sokak, cadde, bölge, site ya da apartman ismi, daire numarası, il, köy ve ilçe gibi bilgilere yer verilmektedir.

Dünya, Güneş Etrafında Kutuplardan Geçen Ekseni İle Yörünge Düzlemi Arasında 66o 33’lık Bir Açı İle Döner. Bu Durum Nedeniyle Ekvator Düzlemi İle Yörünge Düzlemi Arasında Da 23o  27’lık Bir Açı Oluşur. Eksen Eğikliği Olarak Adlandırılan Bu Açının 30o  Olması Durumunda Ne Gibi Değişimler Görülürdü?

Dünya ve güneş ilişkisiyle ilgili sorular, merak edilenler yıllar yılı dünyanın her tarafında bitmemektedir. Cevapları bulunan sorular tabi ki çoğunluktadır ve her geçen gün teknolojinin de ilerlemesiyle cevapsız soruların sayısı azalmaktadır. Bunun yanı sıra teknoloji ne kadar ilerlese de bu da insanların uzay içindeki yeni bilinmez konular için cevabı aranan sorular oluşturmasına da katkı sağlamaktadır. Bu sorulardan bir tanesi eksen eğikliğinin açısının 30 derece olmasının sonuçları sorunsalıdır.

Eksen Eğikliği Nedir?

Dünya gezegeninin yörüngesi bildiğiniz gibi elips şeklindedir. Dünyanın yörüngesinden geçen düzleme de ekiliptik yörünge düzlemi denmektedir. Bunun haricinde ekvatordan geçen düzlemin adı ise ekvator düzlemidir. Ekiliptik düzlem ile ekvator düzlemi çakışmamaktadır. Bunun sebebi ise dünyanın ekseninin epiliptik düzleme tam olarak dik olmamasıdır. Daha doğru bir ifade ile anlatacak olursak; dünya ekseni ile ekliptik düzlem arasında 66 derece 33 dakikalık bir açı, ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasında da 23 derece 27 dakikalık bir açı vardır. Bu farklı sayıların sebebi dünyanın ekseninin eğik olmasından kaynaklanmaktadır ve dünyamızın güneşin etrafında dönmesinin sonuçları arasından, eksen eğikliği kavramını öne çıkarabiliriz.

Eksen Eğikliğinin Açısının 30 Derece Olmasının Sonuçları Nelerdir?

Eksen eğikliği fazla olsaydı ya da başlıkta verdiğimiz örnek gibi 23 derece değil de 30 derece olmuş olsaydı farklılıklar meydana gelirdi. Eksen eğikliğinin açısının 30 derece olmasının sonuçları nelerdir, bir de kısaca onlara sıralayalım;

• Dönenceler farklı enlemlerden geçerlerdi.
• Güneş ışınları dik açıyla indikleri alanlar genişlerdi.
• Orta kuşak daralırken, ekvator ve kutup kuşağı genişlerdi
• Gölge boyları, güneş açılarının gelme açıları değişeceği için değişirlerdi.
• Gece ile gündüz arasındaki fark artardı. Yine önemli sonuçlardan biri; gece ve gündüzün uzunlukları değişirdi.
• Sıcaklıklar değişirdi.

Yaşadığım yere göre Kutup Yıldızı’nın görünüm açısı hesaplanabilir mi ya da nasıl hesaplanabilir? Bu sorunun tabi ki cevabı var ama ilk bakıldığında karışık bir soru gibi de gelebilir bizlere. Her insan kendi bulunduğu veya yaşadığı yere göre daha da doğrusu bulunduğu enlem değerine göre kutup yıldızını farklı açılarda ve farklı görebilir, gözlemleyebilir. Bu açılar kişiden kişiye değişmezler ama insanların bulundukları enlemlere göre, enlem değerlerine göre değişkenlik gösterirler.

Kutup yıldızı, dünyanın ekseni ile birlikte ele alındığında hemen hemen aynı doğrultudadır. Sayıları milyarlarca ya da çok daha fazla olan birbirinden farklı ve benzer gök cisimlerini düşündüğümüzde, birçoğundan farklı olarak, gün boyunca yer değiştirmemektedir. Kutup yıldızı, kuzey yarımkürede yaşayanlara sürekli olarak kuzeyi göstermektedir. Yani gün boyunca kuzeyi gösteren kutup yıldızı, insanların, gözlemlerin bulundukları yere ve o yerin enlemine göre farklı açılardan görüntülenerek, onlara kuzeyi göstermektedirler.

 

Enlem Değerine Göre Kutup Yıldızının Görünüm Açısı

Özetleyecek olursak enlem değerine göre kutup yıldızının görünüm açısı değişkenlik göstermektedir. Ekvatora yakın bir yerde olan biri için kutup yıldızının görünüm açısı farklıyken, ekvatordan daha uzak bir yerde bulunan biri için kutup yıldızının görünüm açısı birbirinden daha farklıdır. Bahsettiğimiz gibi burada önemli olan konu ekvatora olan uzaklıkla ilgili bir konudur ve ekvatora yakın ve uzak olarak kutup yıldızını görüntüleyen insanlar, birbirinden farklı açılarda görüntülemektedirler. Bu açılar farklı olsa da yukarıdaki paragraflarda bahsettiğimiz gibi konudaki ortak nokta ise nereden görüntülenirse görüntülensin, kuzey kutbunda kutup yıldızını gören kişi kendisine göre kuzey yönünü kutup yıldızından en sağlıklı şekilde belirlemiş olur. Yaşadığınız ya da bulunduğunuz yerin enlem değerine göre kutup yıldızının görünüm açısı değişen bir birim olsa da kuzeyi gösterdiği kesindir.

 

 

Dünya’nın Ekseni Etrafındaki Dönüş Hızı İnsanların Fark Edemeyeceği Kadar Uzun Bir Zaman Dilimine Bağlı Olarak Yavaşlamaktadır. Dünya’nın Ekseni Etrafındaki Dönüşünün Tamamen Ortadan Kalkması Ne Gibi Durumları Ortaya Çıkarırdı? Araştırınız.

Dünya iki eksenli şekilde dönmesini tamamlamaktadır. İlk olarak kendi yörüngesi çevresinde dönen Dünya, daha sonra Güneş’in yörüngesinin etrafında dönmektedir. Dünya’nın bu şekilde iki farklı dönme hareketinin olması birçok sonucu beraberinde getirmektedir. Dünyanın ekseni etrafındaki dönüşünün sonuçları ile Dünyanın Güneş etrafındaki dönüşünün sonuçları birbiriyle paralel olsa da farklıdır. Dünyanın ekseni etrafındaki dönüşünün sonuçları hakkında araştırma yaptığımızda Coğrafyacıların bazı sonuçlar bulduğunu görmekteyiz.

Dünyanın Ekseni Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları Nelerdir?

Dünyanın ekseni etrafında dönmesi ile birlikte birçok sonuç meydana gelmektedir. Bu sonuçlar gerçekleşmeseydi bugün farklı bir yaşantıyla karşı karşıya olabilirdik. Dünya, kendi ekseni etrafında dönerken gerçekleştirdiği hızı biz insanların fark edemeyeceği kadar uzun sürmektedir. Bu hız zamanla yavaşlamaktadır. Tabi Dünyanın dönüş hızının yavaşlamasını bizler ne yazık ki fark edememekteyiz. Peki Dünya’nın bu hızının yavaşlaması ve artık kendi ekseni etrafında dönmeyi bırakması ne gibi sonuçlar getirir? Ya da Dünya ekseni etrafındaki dönüşünü hiçbir zaman gerçekleştirmeseydi bizi ne gibi sonuçlar bekliyordu?

• İlk olarak 24 saat boyunca yaşadığımız bir günlük zaman dilimini yaşamazdık. Çünkü; Dünya kendi ekseni etrafında dönerek bir günlük süreci bizlere yaşatmaktadır.
• Günlük süreç içerisinde zaman zaman basınç değişimleri yaşarız ve bu değişimler rüzgarları hissetmemize neden olur. Ancak Dünya kendi ekseni etrafında dönmese rüzgarları hissedemezdik.
• Dünya dönmüyor olsaydı; Dünya’nın yarısında kalan ülkeler hep geceyi yaşarken, Dünya’nın diğer yarısında kalan ülkeler hiçbir şekilde geceyi yaşamaz, hep gündüzü yaşardı.
• Fiziksel çözünme; Dünya üzerinde meydana gelen sıcaklık farklılıkları sonucu oluşan bir Coğrafi olaydır. Tabi buna bağlı olarak sıcaklık farklılıklarını da meydana getiren Dünya’nın kendi yörüngesi etrafında dönmesidir. Ancak böyle bir olay gerçekleşmezse ne sıcaklık farklılıkları, ne de fiziksel çözünme olur.

Yaşadığınız Yerin 25o Kuzeyinde Bir Yere Taşındığınızı Düşünün. Bu Yeni Yerde Dünya’nın Dönüş Hızı, Gece-Gündüz Uzunluğu Ve Güneş Işınlarının Geliş Açısı Nasıl Bir Değişim Gösterirdi?

Dünya üzerinde yaşadığımız yerler, dünyanın şeklinden dolayı, güneş ışınlarının bu şekilde göre iniş açılarından dolayı, insanların bulundukları enleme göre farklılıklar göstermektedirler. Farklı enlemlerde bulunan yerlere güneş ışınlarının iniş açıları gün içerisinde farklı farklı olmaktadır. Bu da aslında insanların veya toplumların hayatlarını devam ettirmelerinde birçok farklılıklar yaratmaktadır. Yaşadığınız yerin 25 derece Kuzeyinde bir yere taşındığınızda meydana gelebilecek değişiklikler bile söz konusudur.

Enlem, bir yerin ekvatora olan açı olarak uzaklığının ifadesidir. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi enlemin birçok etkisi olmaktadır dünyaya ve bunlar da dünyanın düz olmayan yani elips şeklinden kaynaklanmaktadır.

Yaşadığımız Yerin 25 Derece Kuzeyinde Bir Yere taşındığınızda Meydana Gelebilecek Değişiklikler Nelerdir?

Gece ve gündüzün ilişkisine baktığımızda gece ve gündüz sürelerinin uzadığını görürüz. Güneş ışınlarının gelişi dünyanın şeklinden dolayı hemen hemen her yere farklı inmektedir ama biz bulunduğumuz yerden daha kuzeyde bir yerde yaşamaya başlarsak, güneş ışınlarının geliş açıları azalacaktır, şu anda bulunduğumuz yere göre…

Yine gölge boyu uzar, gurup ve tan süreleri uzar. Yerçekiminin daha da arttığını fark edersiniz. Güneşin hızı artmasa da aynı hızla ama daha az yol kat ettiği hesaplanır. Buna güneşin çizgisel hız oranı denir ve bu azalır. Son olarak daha yaşadığımız yerden daha kuzeyde bir yere taşındığımızda sıcaklıkların da azalacağını bilmeliyiz.

İnsanların yaşadıkları, bulundukları yerler tabi ki farklılık göstermektedirler. Siz kendinizi düşünün, dünyada, kuzey yarım kürede bulunan Türkiye’de yaşamaktasınız.  İster ülke içinde ister yine kuzey yarımkürede farklı bir enlemde yaşadığınız yerin 25 derece Kuzeyinde bir yere taşındığınızda meydana gelebilecek değişiklikler sizin yaşantınızı, hayat tarzını etkileyebilecek nitelikte karşınıza çıkabilecektir. En basitinde gurup ve tan sürelerinin uzaması bile uyku düzeninizde değişiklikler meydana getirebilir.

 

 

 

Dünya’nın Kendi Etrafındaki Dönüş Hızı Ekvator’dan Kutuplara Doğru Gidildikçe Yavaşlamaktadır. Buna Göre Dünya’nın Kendi Etrafındaki Dönüş Hızı Gurup Ve Tan Sürelerinin Değişimini Nasıl Etkilemektedir?
Coğrafya dersinin müfredatı kapsamında birçok Coğrafi konu okutulmaktadır. Okutulan bu konuların arasında tan ve gurup nedir, bunların nelerden etkilendikleri gibi konular da yer almaktadır. Birçok öğrencinin merak ettiği gurup ve tan süreleri tamamen Dünya’nın kendi etrafında yaptığı dönüşüyle alakalı bir durumdan kaynaklanmaktadır. Dünyanın kendi etrafındaki dönüş hızının gurup ve tan sürelerine etkisi bu yüzden önem arz etmektedir.

Dünyanın Kendi Etrafındaki Dönüş Hızının Gurup ve Tan Sürelerine Etkisi Nedir?

Dünyanı dönüş hızının gurup ve tan süreleri için nasıl bir etki yaptığını söylemeden önce dilerseniz gurup ve tanın ne demek olduğuna değinelim. Kelime anlamı açısından Tan; Güneş’in doğduğu anı temsil eder. Güneş’in doğuşu ile birlikte gündüz başlar. Gündüzün başlangıcı olarak da tanımlayabileceğimiz Tan, Dünyanın dönüş hızından etkilenir. Burada bahsedilen dönüş sadece Dünyanın kendi ekseni etrafında gerçekleştirdiği dönüş süresidir. Bir diğer kelimemiz olan Gurup ise; sizin de tahmin edeceğiniz üzere, Güneş’in battığı ana verilen isimdir. Gecenin başlangıcına da kısaca gurup adını verilebiliriz.

Gurup ve tanı Dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızıyla bağdaştırırsak ilişkisinin olduğunu rahatlıkla görebiliriz. Dünyanın dönüş hızı her yerde aynı değildir. Ekvatorda en hızlı şekilde dönen Dünya Güney ve Kutup noktalarına gittiğinde yavaşlamaktadır. Güneş Ekvator bölgesinde daha çabuk doğar yani daha çabuk tan vakti gelir. Aynı şekilde Güneş, Ekvator bölgesinde daha çabuk batar yani daha çabuk gurup vakti gelmektedir. Dünyanın kendi etrafındaki dönüş hızının çok hızlı olduğu Ekvator’da ne gurup  yani; Güneş’in batış süresi, ne de tan yani; Güneş’in doğuş süresi yer almamaktadır. Böylece Dünyanın kendi etrafındaki dönüş hızının gurup ve tan sürelerine etkisi yadsınamaz gerçektir, görüşü Coğrafyacılar tarafından rahatlıkla savunulabilir.

Gölge boyu değişimi Coğrafya bilim dalı açısından önem arz eden konumlardan bir tanesidir. O nedenle bu yazımızda gölge boyunun yıl içerisinde neden değiştiğini açıklamaya çalışacağız. Aslında başlıktan da anlaşılacağı üzere yıl içerisinde gölge boyu sürekli olarak değişkenlik göstermektedir. Bu her yerde sabit bir oran veya açıyla olmaz ve her yere. bölgeye göre değişkenlik gösteren bir durumdur.

Gölge boyunun yıl içerisinde değişmesi aslında Güneşle alakalı bir durumdur. Daha doğrusu güneş ışınlarıyla ilgili bir konudur. Tabi burada Güneş ışınlarını yere düşmesi konusu her ne kadar önemliyse, bu güneş ışınlarının düştüğü enlem de bir o kadar önemlidir. Yukarıda da dediğimiz gibi bunlar sabit ve değişmeyen rakamlar değildir. Dünya üzerinde bulunulan enleme göre, güneş açılarının düşme açısı değişkenlik göstermektedir.

 

Gölge Boyunun Yıl İçerisinde Değişmesi

Ekvator’u kriter olarak ele aldığımızı düşünelim ve konuyu biraz daha sade şekilde anlatamaya çalışalım. Ekvator’dan kutuplara doğru hareket ettiğimizi düşünürsek, gölge boyları uzamaktadır. Aslında Güneş ışınların dünyaya geliş açıları aynıdır ve değişkenlik göstermez ama dünyanın şeklinden dolayı bu açıların yeryüzüne iniş açıları ve dolayısıyla gölge boyu da farklı olmaktadır.

Bir yer düşünelim, buraya düşen Güneş ışınları ne kadar büyük bir açıyla düşüyor ise gölge boyu da bir o kadar kısa olacaktır. Her ne kadar eğik açıyla düşüyorsa da gölge boyu daha uzun olacaktır.

Bu konuyu da özetleyecek olursak; gölge boyunun yıl içerisinde değişmesi gözlenmektedir. Bunun sebebi de dünyanın şekliyle de bağlantılıdır ve de bu sebepten dolayı, güneş ışınlarının dünyada hangi enleme hangi derecede açıyla inişiyle ilgilidir. Bu sebeplerden dolayı gölge boyu yıl içerisinde günlük olarak da azalma ve artma göstermektedir.