Kategori: Tarih

Ülkelerin Siyasi Sınırları İle Doğal Sınırlar Arasında Nasıl Bir İlişki Olabilir? Zagros Dağları’nın Coğrafi Özelliklerini Göz Önünde Bulundurulduğunda Türkiye – İran Sınırının Belirlenmesindeki Etkisi Ne Olabilir?

 

Tarihi dönemler içerisinde meydana gelen savaşlar ve bu savaşlar sonrasında savaşa katılan devletlerarasında birtakım anlaşmalar imzalanmıştır. Genel olarak birbirlerine sınır halinde bulunan veya ortak bir noktadaki toprak parçası için savaşa katılan bu devletlerarasında imza edilen anlaşmalarda siyasi sınırları tespit etme sürecinde iki bölge arasındaki doğal sınırların niteliği göz önüne alınmıştır. Oldukça belirleyici bir niteliğe sahip olan bu doğal sınırlar içerisinde dağ, çöl ve deniz gibi unsurlar yer almakta olup özellikle yüksek dağların arkasında yer alan topraklara hakimiyet sağlanması ve bu bölgelerin istenen şekilde korunması oldukça zor bir hal almıştır. Doğal oluşumların varlığı sayesinde sınırlar arasında planlanan taslaklar üzerinde değişiklik yapılmıştır.

 

Türkiye ile İran devletleri arasında yer alan ve oldukça stratejik bir öneme sahip olan Zagros Dağları yaklaşık olarak 1500 km uzunluğa sahip olup en yüksek noktasının yerden yüksekliği ise 5 bin 98 metre seviyesine ulaşmaktadır. İki ülke arasında yapılan anlaşmalar doğrultusunda Türkiye için bu dağın arkasında yer alabilecek bir toprak parçasına hakim olmak ve bu bölgede yaşayan halkın can ve mal güvenliğini korumak oldukça zor bir durum olacağı için Zagros dağı doğal sınır olarak kabul görmüştür. 1639 yılında Osmanlı Devleti ile İran arasında imzalanan Kasr-ı Şirin antlaşması Cumhuriyet döneminden itibaren esas alınarak üzerinde küçük değişiklikler yapmak suretiyle halen geçerli sayılmaktadır. Böylelikle bölgede istenen huzur ortamının sağlanması mümkün hale gelmiştir.

Uluslararası Sahada Güçlü Ticari Faaliyeti Olan Devletler Dünya Siyasetinde Nasıl Bir Rol Oynar?

 

Ekonomik yapısı güçlü temeller içeren ve tüm sektörlerde belirli planlamalar yaparak büyümesini ve istihdamını pozitif bir şekilde artıran devletlerin uluslararası alanlardaki ticari faaliyetlerde gücü eline geçirmesi oldukça kolay bir hal almaktadır. Üretim ekonomisini ilke edinerek birçok alanda yenilikleri hizmete sunan ve dışa bağımlılığı azaltan devletler ihracat rakamlarında da istenen hedefe kolay bir şekilde ulaşabilmekte ve birçok ülkeyi bir anlamda kendisine bağımlı hale getirmektedir.

 

Uluslararası ilişkiler çerçevesinde zaman içerisinde bazı devletlerarasında siyasi, ekonomik veya ulusal nedenler ile birtakım anlaşmazlıkların yaşanması söz konusu olabilmektedir. Böyle bir durum yaşandığı takdirde ekonomik yapısı daha güçlü olan ve sanayi, ticari ya da askeri alanlarda oldukça gelişmiş bir konumda yer alan devletler rakibi karşısında birtakım ticari veya teknolojik yaptırım kozunu ortaya sürerek siyasi başarı elde etme amacı gütmektedir.

 

Dünya siyasetine kendi çıkarlarını esas alarak diledikleri şekilde yön verebilme potansiyeli bulunan güçlü devletler istedikleri ülkeler üzerinde amaçlarına uygun olacak şekilde baskı unsurlarını devreye sokmaktadır. Stratejik konumda bulunan ülkeler ve pazarlara karşın birtakım ekonomik ve siyasi planlamalar yürüten güçlü devletler ekonomik işbirliği altında hedef haline getirdikleri bölgeler veya ülkelerin yönetimleri üzerinde söz sahibi olabilmeyi ve bu ülkelerin kendi çıkarlarına uygun olacak şekilde kararlar almasını sağlayacak adımların attırılmasını amaç edinmektedir. Ekonomik olarak dışa bağımlı bir halde bulunan ülkelerin siyasi ilişkilerde zayıf bir noktada bulunması aşikardır.

Osmanlı Devleti Karlofça Antlaşması’nın Kendi Hakimiyetindeki Bir Yerde Yapılmasını Israr Etmiş Ve Antlaşma Çadırına Dört Kapı Açtırarak Protokol Eşitliği Sağlamıştır. Osmanlı Devleti’nin Bu Diplomatik Mücadeledeki Amacı Nedir?

 

Aslında soruya cevap verebilmek için Karlofça Antlaşması’nın önemini bilmek gerekmektedir. Antlaşmanın imzalanması sırasında bu tutumun sergilenmesinin amacı, Osmanlı Devleti’nin bu anlaşma ile kaybettiği diplomatik mücadeleyi örtmek istemesidir. Avrupa ülkelerinin gözünde var olan üstünlüğü korumak ve güçlü olduğunu göstermektir. Çünkü Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin batıda büyük çapta toprak kaybettiği ilk antlaşmadır. Karlofça Antlaşması ile Osmanlılar ilk kez müzakere sonucu bir anlaşma imzalamışlardır. Daha önce imzalanan antlaşmalarda şartlar Osmanlı Devleti tarafından belirlenmekte idi. Şartları belirlenin anlaşmayı Avrupa devletleri imzalamak zorunda kalmaktaydı. Bu antlaşma bu durumun resmi olarak değiştiğini göstermektedir.

 

Karlofça Antlaşması 1683- 1698 yıllarında Kutsal İttifak Savaşları sonunda imzalanmıştır. 26 Ocak 1699 yılında imzalanan antlaşma Osmanlı Devleti ile Kutsal Roma Cermen İmparatorluğunda bulunan devletler ( Avusturya, Venedik, Lehistan) arasında imzalanmıştır.

 

Karlofça Antlaşması’nın önemi, Osmanlı Devleti’nin batıda toprak kaybettiği ilk antlaşmadır. Bu antlaşma Osmanlı Devleti yenilgisinin ilk resmi belgesidir. Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin saldırgan politikası değişmiş yerini savunma politikası almıştır. Osmanlı Devleti’nin Ege hakimiyeti azalmıştır. Bu antlaşmadan sonra Osmanlı Devleti kaybettiği toprakları geri alma çabasına girmiştir. Aynı zamanda bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nde duraklama dönemi bitmiş gerileme dönemi başlamıştır. Karlofça Antlaşması’nın her maddesi Osmanlı tarihi için önemlidir.

 Osmanlı devleti bünyesinde yaşayan gayrimüslimlerin mezhep seçme özgürlüğü hakkında araştırma yaparak elde ettiğiniz bilgileri sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.

 

Osmanlı Devleti kendi bünyesinde yaşayan tüm gayrimüslim vatandaşlara mezhep seçme özgürlüğü tanımıştır. Aynı zamanda bu kişilerin dini haklarını kanunla garanti altına almıştır. Osmanlı Devleti gayrimüslimlere bu hakları verirken Avrupa ülkelerinde mezhep savaşları yaşanmaktaydı. Buna rağmen Osmanlı Devleti kendi bünyesinde yaşayan vatandaşlara gerekli kolaylığı sağlamıştır. Gayrimüslimlere tanınan bu kolaylık ” Gayrimüslim vatandaşlar inanç özgürlüğü ve istediği dine geçme hakkı tanınır ve kendi ayinlerini serbestçe yapmalarına müsaade edilir.” şeklinde açıklanmaktadır. Osmanlı Devleti bu konuda;

 

• Osmanlı Devleti kendi bünyesine yaşayan çeşitli din gruplarına mensup insanların bir arada barış içinde yaşaması için gerekli tedbirleri almıştır.
• Fatih Sultan Mehmet döneminde devletin bu yaklaşımı kanun metinlerine yansımıştır. (Kanuni Esasi)
• Osmanlı Devleti bu hakları garanti altına alırken bu haklara gelen saldırıları da önlemeye çalışmıştır.
• Tanzimat Fermanı ile gayrimüslimlerin bu hakları daha fazla gündeme gelmiş ve üzerinde çalışma yapılmıştır.
• Farklı dine mensup kişilerin ibadethanelerine kimse dokunmamıştır. Huzur içinde kendi dinlerini yaşamalarına ve ibadet etmelerine izin verilmiştir.
• Gayrimüslimlere bu hak toplumsal kuralları bozmadığı sürece tanınmıştır.
• Osmanlı Devleti’nin bu yaklaşımı sayesinde farklı millet ve dine mensup insanlar uzun yıllar bir arada huzur içinde yaşamıştır.
• Bu yaklaşım aslında bir bayrak altında onca milletin bir arada yaşamasına olanak sağlamıştır.

İlk meclisin de uyguladığı bir siyasi model olan meclis hükümeti sistemi, hükümet başkanı (başbakan) ve meclis başkanının aynı kimse olduğu bir hükümet şeklidir. Bu sistemde kurulacak hükümetin bakanları, meclisin içinden tek tek oylanarak seçilmektedir. Meclis hükümeti sisteminin genel özellikleri ise şunlardır:

 

• Yasama ve yürütmenin tek merkezde toplandığı güçler birliği ilkesi uygulamaya koyulur. Yani yürütme için ayrı bir organ bulunmaz.
• Başbakan ile meclis başkanı tek bir kişidir.
• Bütün bakanlar meclis içinden tek tek seçilir.
• Ve her bakan sadece meclise karşı kendi hareketlerinden sorumlu tutulur. Ortak bir sorumluluktan bahsetmek mümkün değildir.
• Seçim sistemi çift dereceli olarak adlandırılan sistemdir.
• Meclisin üzerinde herhangi bir güç bulunmaz.
• Devlet başkanına ait görevler, daha çok sembolik düzeydedir.

 

Bu sistemin aksayan yanları:

• Bakanlar teker teker oy ile seçildiğinden ötürü zaman kaybı yaşanmaktadır.
• Seçilmiş olan bakanların her zaman aynı görüşe sahip olmaması nedeniyle de zaman zaman hükümet, koordine bir şeklide çalışma yapamamaktadır.
• Hükümetin kurulamaması gibi krizler patlak verebilmektedir.

 

Meclis hükümeti sistemi, daha çok siyasi partilerin olmadığı meclislerde hükümet kurulurken uygulanan bir yöntemdir. Yürütme organının da meclis olduğu bu sistem genellikle geçiş dönemlerinde tercih edilmiştir. Milli Mücadele yıllarında olduğu gibi, ilk meclis (1921 Teşkilat-ı Esasiye Anayasası dönemi) olağanüstü bir meclisti ve bu sistem ile çalışmaktaydı. Meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçilmesi ise Cumhuriyetin ilan edilmesiyle gerçekleşecektir.

Bu antlaşma Çağdaş Avrupa tarihinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Çünkü Westphalia Antlaşması ile kilisenin devletler üzerindeki rolü kalkmıştır. Devletlerin din özgürlükleri bu anlaşma ile sağlanmıştır. Yine bu antlaşma ile laik devletler oluşmaya başlamıştır. Bugünkü laik devletlerin temelleri bu antlaşmaya dayanmaktadır. Peki Westphalia Barış Antlaşması nedir? Bu antlaşma 1948 yılında imzalanmıştır. Mezhep savaşları olan Otuz Yıl Savaşları ve Seksen Yıl Savaşları sonunda Ekim ve Mayıs aylarında imzalanmıştır. Bu antlaşmanın sonuçlarına göre;

 

• Westphalia Barışı ile papalık makamı devletin hakimiyet sahasına karışamayacaktır.
• Savaşlarda en önemli konu devlet çıkarları kabul edilmiştir.
• Bu antlaşma ile Avrupa’da din özgürlüğü kesinleşmiştir.
• Avrupa’da kiliseler milli hale getirilmiştir.
• Topraklar üzerinde mutlak özgürlüğün devletin olduğu kabul edilmiştir.

 

Yine bu antlaşma ile

• Avrupa’daki ülkelerin sınırları değişmiştir.
• Avrupa’da uzun yıllar süren savaşlar son bulmaya başlamıştır.
• Ulus devlet anlayışı ortaya çıkmaya başlamıştır.
• Dünya tarihi için önemli olan bir barış sürecine girilmiştir.
• Avrupa dışında sürdürülen sömürgecilik faaliyetlerine temel oluşturulmuştur.
• Bu antlaşma ile Kutsal Roma İmparatorluğu parçalanmıştır.
• Parçalanan Kutsal Roma İmparatorluğu’ndan sonra yerine farklı Özerk Alman Devlet’leri ortaya çıkmıştır.
• Devletlerarası yasal eşitlik bu antlaşma ile sağlanmıştır. Hiçbir devlet diğerinin içi içişlerine karışamayacaktır.
• Bu antlaşma ile Fransız Devrimi’nin alt yapısı hazırlanmıştır.

Konargöçer Yaşam Hakkında Neler Biliyorsunuz? Anlatınız.

Göçebe olarak yaşayan, belirli bir yere, bölgeye sürekli olarak orada yaşama amacıyla yerleşmeyen insanlara konargöçer denilmektedir.

Aslında bu yaşam tarzını benimseyen insanların temel amacı gıda kaynaklarına, ürün yetiştirebilecekleri verimli tarım arazilerine aynı zamanda hayvanlarını otlatabilecekleri geniş sahalara ulaşabilmektir. İnsanlar bulundukları yerde temel ihtiyaçlarını karşılamaya yarayacak besin ve su bulamazlarsa bunları bulabilecekleri, barınma ve güvenlik ihtiyaçlarını karşılayamazlarsa bu sıkıntılarını ortadan kaldıracak yaşam için daha elverişli bir yere göç etme ihtiyacı ortaya çıkar.

 

Geçmişten bugüne konargöçer yaşam bir şekilde azalmış fakat devam etmektedir. Eskiden daha büyük ve kitlesel bir şekilde yapılmakta iken günümüzde her ne kadar yerleşik yaşama geçilmiş ise de belirli bir topluma ya da yöreye ait olarak gerçekleşebilmektedir.

 

Genelde hayvancılıkla uğraşan toplum kesiminin yıl içinde mevsim durumunu da göze alarak hem kendileri hem de hayvanları için yazları sıcak olan yerlerden yüksek kesimlerdeki yaylalara kışın ise ova diyebileceğimiz alanlara yani nispeten alçak ve yaşamaya elverişli bölgelere geri dönmelerini de konargöçer yaşam kavramıyla açıklayabiliriz.

 

Konargöçer yaşam görülen bölgeler farklı olabilir. Bunun sebebi iklimden kaynaklanan sıcaklık farkı olabileceği gibi mevsimlik işçilik de olabilir. Çünkü insanlar hayatlarını idame ettirebilmek için yılın belirli dönemlerinde belirli bölgelere çalışmaya gidebilirler. Örneğin ülkemizde fındık toplamak için Karadeniz bölgesine giden insanlar olduğu gibi doğudan ya da iç bölgelerden yazın pamuk toplamak için Akdeniz bölgesine gidenler de bulunmaktadır.

Konargöçer yaşam tarzı ile yerleşik yaşam tarzı arasındaki benzerlik ve farklılıkların neler olduğunu açıklayınız.

Konargöçer yaşam tarzı ya da kısaca göçebelik, sürekli ikamet edilen bir yerin olmaması, toprağa yerleşmeyen topluluk anlamlarına gelmektedir ve bu toplulukların yaşadıkları yerler sürekli bir değişim gösterir. Yerleşik toplum ise bunun aksine, belli bir alana konumlanmış ve kolay kolay yer değiştirmeyen toplumları anlatmak için kullanılan bir kavramdır. Birbirine zıt olarak algılanan bu iki kavramın benzerlikleri de farklılıkları da bulunmaktadır.

 

Benzerlikleri;

• Tarımla uğraşırlar (Göçebelerin tarım yapmadığı bilgisi yanlıştır. Kısıtlı da olsa kendilerine yetecek kadar üretim yapmaktadırlar.)
• Ticaret yaparlar

 

Farklılıkları;

• Göçebeler çadırlarda yaşarken yerleşikler evlerde hayatlarını sürdürür. Buna bağlı olarak da yerleşiklerde mimari yapı gelişmişken göçebelerin böyle bir imkanı olmamıştır.
• Mevsimlere göre hareket ederek yaşam alanlarını belirleyen göçebelerin yanında, yılın her mevsimi yerinden ayrılmayan yerleşikler vardır. Biri toprağa bağlı değilken diğeri bağlı durumdadır.
• Göçebelerde daha çok ticarette gelişmişken yerleşik yaşam tarzını benimseyenler için tarım ağırlıktadır.
• Göçebe hayat tarzında küçük gruplar halinde yaşamak daha elverişliyken yerleşik hayat tarzında nüfus hızla artar.
• Göçebe toplumlarda daha dışa dönük ve saldırgan bir tutum olduğundan askerlik oldukça önemlidir. Yerleşik yaşam tarzında ise daha ılımlı ve içe dönük bir tutum hakimdir.
• Savaşlarda göçebe hayat tarzını benimseyenler üstün gelirken ekonomide ilerleyen kesim yerleşik hayat tarzındaki kimselerdir.
• Dini inançları yaşam tarzlarına uyduran göçebelere karşın yerleşik hayat tarzına sahip insanlar, yaşam biçimlerini dini inançlarına göre tanzim etmişlerdir.
• Yerleşik hayat tarzında hiyerarşi hakimken göçebe hayat tarzı imece usulünü gerektirir.

Girit Adasını Ancak Yirmi Dört Yılda (1645-1669) Alabilen Osmanlı Devleti’nin O Dönemdeki Deniz Gücü Hakkında Neler Söyleyebilirsiniz?

 

Girit Adası kuşatmasına genel olarak baktığımızda, bu kale 1669 yılında Osmanlı Devleti tarafından ele geçirilmiştir. Bu zamana kadar kaleye 69 kez hücum edilmiştir. Karşı taraftan gelen savunma sayısı ise 80 olarak bilinmektedir. Kuşatmanın son üç yılında hem Osmanlı Devleti hem Hristiyan birlikleri çok sayıda asker kaybı vermiştir. Uzun ve zorlu bir sürecin ardından Girit Adası 1669 yılında Osmanlı Devleti tarafından fetih edilmiştir.

 

Girit Adası’nın 24 yılda ele geçirilmesine baktığımızda Osmanlı Devleti’nin gücünü kaybetmeye başladığını görmekteyiz. Osmanlı Devleti denizlerdeki hakimiyetini Kanuni Sultan Süleyman döneminde zirveye çıkarmıştır. Ancak 17 yüzyıldan itibaren batıda yenileşme hareketleri doğrultusuna birçok alanda olduğu gibi deniz alanında da ilerleme kaydedilmiştir. Deniz alanındaki bilginin artması yeni gemilerin icat edilmesini sağlamıştır. Bu gelişmeleri takip edemeyen Osmanlı Devleti deniz gücü bakımından batı devletlerinin gerisinde kalmaya başlamıştır. Aynı zamanda Osmanlı Devleti’nde o tarihlerde görülen duraklama dönemi farklı alanlarda çıkan sorunlarla uğraşma zorunluluğu doğurmuştur.

 

İç huzursuzlukların da görüldüğü Osmanlı Devleti sefer hazırlıklarını tam olarak yerine getirememiştir. Girit Adası’nın 24 yıllık çaba sonucu fetih edilmesi Osmanlı Devleti’nin eski gücüne sahip olmadığının göstergesidir. Osmanlı Devleti’nde görülen duraklama dönemi yerini bir süre sonra gerileme devrine bırakmıştır. Gerileme devri ile birlikte ülkede önemli topraklar kaybedilmeye başlanmıştır.