Kategori: Felsefe

Teknoloji alanındaki “yapay zekâ” çalışmaları felsefeyi etkileyebilir mi?

 

“Yapay zekâ”, insanlar tarafından tamamen yapay olarak geliştirilen ve insan gibi davranışlar sergilemesi için tasarlanan makinelerin teknolojik bir ürünüdür. Robot olarak tasarlanan bu makineler insan gibi görme, hissetme ve karar verme gibi şeyleri gerçekleştirir. Yapay zekâ çalışmaları teknolojinin ilerlemesiyle hız kazanmış birçok alanda kullanılan makineler üretilmiştir. Bilgisayar ağ sisteminden ve belli programlar kullanılarak yapılan bu robot makineler insanoğlunun hizmetine sunulmuştur.

 

Yapay zekâ hem makine öğrenmesi hem de derin öğrenme olarak iki şekilde karşımıza çıkar. Bizi burada ilgilendiren derin öğrenme kavramıdır. Derin öğrenmede bazı sinir uçları da kullanılarak beynin yapısından işlevinden yararlanılarak bir makine öğrenimidir.

Yapay zekanın son geldiği nokta, kendisini geliştiren insandan bağımsız olarak karar alma ve düşünce üretmedir. Ancak yine de bir insan tarafından tüm bilgiler yüklenmekte ve olan bilgileri tarayarak bir düşünce oluşturmaktadır.

Bu nedenle benim görüşüme göre yapay zekâ çalışmaları ne boyutlarda olursa olsun bir insan gibi derin düşünce ufkuna kavuşamaz ve felsefeye çok fazla katkıda bulunamaz.

İnsan, kim olduğunu neden merak eder?

Merak duygusu insan mahsus bir duygudur. Bu nedenle insan, çevresini, evreni, galaksileri ve nereden gelip nereye gideceğini merak eder. Çağlar boyunca öne sürülen tüm fikirler ve icat edilen buluşlar hep insanın merak duygusunun bir eseridir. Merak duygusu yerinde ve yeteri kadar kullanıldığında insanın ufkunu genişleterek yeni bilgilere ulaşmasını sağlar. İnsan, en çokta geleceğini merak etmektedir. Çünkü mahiyetinin bilinmediği ve sırını çözülmediği tüm durumlar insan için her zaman merak duygusunu harekete geçirmiştir.

İnsanın ve evrenin yaratılış şekilleri hem filozoflarca hem de din alimlerince incelenmiş ve birçok farklı görüşler ortaya çıkarılmıştır. İnsanoğlu tüm bu görüşleri kendi akıl süzgecinden geçirerek doğruya ulaşabilir.

 

Bir insana “Sen kimsin?” sorusu sorulduğunda hemen ismini söyleyerek cevap verir. Daha sonra mesleğini ve kendisi hakkında diğer bilgileri aktarır. Burada önemli olan cevapların doğruluğudur. Kişinin ismi ve mesleği onun ne olduğunu göstermez. Sadece o insanı işaret etmenin bir aracı ve toplumda sahip olduğu rolünü gösterir. Çünkü kişinin mesleği değiştiğinde toplumdaki rolü de değişecektir.

“Ben kimim?” sorusunu düşünen bir insan, kendisinin ne olduğunu, dünyaya nasıl geldiğini, öldükten sonra ne olacağını ve dünyadaki misyonunu kendine sormuş demektir. Bu sorulara cevap arayan insan, aslında bedensel, düşüncesel ve duygusal olarak sürekli değişken cevapları bulabilir. Burada “ben kimim” sorusu kişinin benlik kimliğini arama çabasıdır. Çünkü kimlik bir insana ait olan her şeyin bir toplamıdır. Yani onu kendi yapan tüm özellikler ve kimliğidir.

Filozof, aynı zamanda din adamı da olabilir mi? Tartışınız.

Felsefe ve din arasındaki birçok ortak nokta olmasına rağmen savundukları bazı görüşlerde birbirinden ayrılırlar. Dünyanın her yerinde din adamı ve filozoflar her zaman bir çatışma halindedirler. Her iki grupta kendi dogmalarının doğruluğunu kanıtlamak için birçok görüş savunurlar. Din deyince aklımıza ilk olarak, inanç kalıpları ve kutsallık gelir. Din daha çok yumuşak huylu, kendi dışına sert olsa da kendi içinde her zaman uzlaşmacı görüşler mevcuttur. Felsefe ise dinin tam aksine serttir, birçok düşünce kalıbının dışına çıkarak önyargıları kırmak için sayısız görüş bildirir. Bu nedenle din ve felsefeyi aynı keseye koymak yanlış olacaktır.

 

Din adamı temsil ettiği dinin tüm kurallarını her zaman uyulması gerektiğini savunurken, filozof tüm düşünce kalıplarının ötesinde bir görüş arayışı içindedir. Filozof sürekli kendini yenileme çabası içinde olan ve yenilendikçe kendine bile bazen yabancılaşan bir tutum sergiler. Din adamının ise yeniyle işi yoktur. O kutsal olan tüm kuralların aynı şekilde hiç değiştirilmeden uygulanması gerektiğini savunur. Bu nedenle bir filozofun din adamı olması mümkün değildir. Bir filozof ben aynı zamanda din adamıyım diyorsa, burada kendisiyle çelişmiş demektir. Anak bir din adamının tüm kutsallarını koruyarak felsefe yapması mümkündür. Buna en iyi örnek ünlü İslam alimi İma-ı Gazali’yi gösterebiliriz. İmam-ı Gazali felsefeyle uğraşmış ancak İslam düşüncesine aykırı hiçbir görüş sunmamıştır. Felsefe alanında yazdığı kitapların içeriğine baktığımızda sadece filozofların görüşlerini çürüttüğü savlarını görürüz.

İnanç akılla temellendirilebilir mi? Tartışınız.

İnanç, dini anlamda herhangi bir şeyin doğruluğuna şüphe etmeden inanmak, gönülden bağlanmak ve yoğun bir güven duygusudur. Felsefi anlamda inanç ise, kanaat, zan ve tahmin olarak nitelendirilir. Bilgi zihni bir faaliyet olarak kabul edilir, inançta bu zihni faaliyetin son halini almış şeklidir diyebiliriz. Yani inanç, zihni olarak iki şeyden birinin kesin olarak kabul gördüğü bir durumdur diyebiliriz.

İnançlar bilimsel ve dini inanç olarak iki şekilde nitelendirilebilir. Örneğin, “Dünya dönüyor” bilimsel bir inanç olurken “Allah her şeyi var etmiştir” şeklindeki inanç ise dinin inanç kategorisine girer. Ayrıca bir ateistin yüce yaratıcının varlığını reddetmesi de bir inanç şeklidir. Görüldüğü üzere inanç hem bilimsel hem de dini inanç olarak seküler alanlarda da geçerli bir sözcüktür.

 

İnanç akılla temellendirebilir mi sorusuna gelirsek. Karşımıza öncelikle iman kavramı çıkar. İslam dini imanı akait, şeksiz şüphesiz inanma ve eleştiriden uzak bir görüş olarak açıklar. Ama bu inanılacak her şeyin kalbi olarakta bir onaylanmasını bildiren birçok ayet vardır. Burada ki kalbi onay aslında aklın da o bilgiyi kabul etmesi anlamına gelir. Dolayısıyla inancın sağlam temellere oturtulabilmesi ve imanın sağlanması için bilgi ile temellendirilmesi gerekir. Bu da inancın akıl yoluyla da kabul edilip temellendirilmesinin bir göstergesidir diyebiliriz.

Ölümden sonra yaşamın olup olmaması neden önemlidir? Tartışınız.

Ölümden sonraki hayatın varlığı din ve felsefenin en önemli problemlerinin arasında yer alır. Ölümden sonraki yaşam problemi daha çok ruh ve beden ilişkisi içinde değerlendirilir ve ruhun ölümsüzlüğü üzerinden şekillenir. Din ise ölümden sonraki yaşamı daha çok inanç ve akit kavramları üzerinde ele almıştır.

Dini inanç kavramı, bir şeyin varlığına kesin olarak inanıp kanaat etme durumuna işaret eder. Yani olan şeye şüphe duyulmadan şeksiz ve şüphesiz inanma durumudur. İnanç ve iman ayrılmaz bir bütündür ve kişi inandığı şeyi kabul ve tasdik etmek zorundadır.

 

Birçok dini inançta ölümden sonraki hayat kabul edilmiştir. Felsefe ise bu problemi farklı bakış açılarıyla ele alır ve farklı görüşler ışığında açıklamalar getirir. Örneğin Platon’a göre ruh önce var olduğu gibi sonrada varlığını sürdürecektir der. Ona göre ruh hayattır ve insanın özü ruhtur. Aristoteles ise ruhun bir form olduğunu ve bedene ait bir olgu olduğunu savunur. Aristoteles’e göre beden yok olduğunda ruhta yok olacaktır görüşü hakimdir.

Dini filozoflar da genel olarak ruhun bedenle birlikte olduğunu ve ayrı düşünülemeyeceklerini savunur. Bu görüşlerin dışında ruhun varlığını kabul etmeyen filozoflarda vardır.

Sonuç olarak ölümden sonra yaşımın olup olmaması kişinin kabul ettiği ve inanmayı tercih ettiği dini veya dünya görüşüyle alakalıdır. Herkes inandığı şekilde yaşar ve inandığı şekilde ölür.

Ölümden sonra yaşamın olup olmadığı sadece akla dayanarak açıklanabilir mi? Tartışınız.

Ölümden sonra yaşamın olup olmadığına dair hem dinin hem de felsefenin farklı görüşleri vardır. Birçok filozof ruhun varlığı problemi hakkında görüşler bildirmiş ve bazıları ruhun varlığını getirdikleri delillerle kabul etmemiştir. Bunun yanında ruh ve bedenin ayrılmaz olduğunu savunan filozoflar da kendi görüşlerini bildirmiştir.

Birçok din ölümden sonra da hayatın devam edeceğini ve bu dünyanın bir yansımadan ibaret olduğunu ve gerçek yaşamın aslında ölümden sonra başlayacağını savunur. Bu görüşlerini savunurken de ellerinde bulunan kutsal kitapları referans alırlar.

 

En kesin ve tartışmasız olan İslam dini ölümden sonra yaşamın varlığına dair birçok deliller göstermektedir. Bu delilerin kaynağını da ayet ve hadisler ışığında sunar. Hatta İslam dinine göre ölümden sonraki hayata inanmak imanın şartlarından biri olarak kabul edilir.

İnanç önce kalple hissedilir ve akıl da bunu tasdik eder. Bu şekilde bakıldığın da evet ölümden sonraki hayat akla dayanarak açıklanır. Ancak bilimsel verilere baktığımızda aklın önder olduğu birçok bilimsel araştırmayla ölümden sonraki hayatı ispatlayan bir veriye henüz ulaşılamamıştır.

Evrene yönelik yapılan açıklamaların doğruluğunu test edebilir miyiz? Yorumlayınız.

Evrene yönelik açıklamalar hem filozofların hem de fizikçilerin farklı görüşlerine göre değerlendirilebilir. Bir kısım fizikçi evrenin sonlu olduğunu ve bir başlangıcının olduğunu kendi araştırmaları ile ulaştıkları bulgular neticesinde doğrularken, diğer bir grup fizikçi ise evrenin başlangıcının tam olarak ne zamana denk geldiğini bilimsel veriler ışığında bilinemeyeceğini savunmaktadırlar.

Din felsefesiyle ilgilenen filozoflarda evren hakkında farklı görüşler öne sürmüşlerdir. Bir kısmı evren hakkında yaptıkları açıklamalarda özellikle evrenin başlangıç ve sonunun olması hakkında müspet şeyler söylerken, bir kısım filozof bunun mümkün olmadığını dile getirmektedir.

 

Hem fizik bilim adamlarının hem de filozofların savundukları görüşleri göz önünde bulundurduğumuzda ortaya net bir bilgi çıkmamaktadır. Evrene yönelik yapılan açıklamaların doğruluğunu ispat etmek için tek bir görüş bulmak mümkün değil. Ancak bilim insanlarının büyük bir kısmı evrenin varlığı, sonu ve başlangıcı hakkında Entropi Yasasını baz alarak evrenin başlangıcının ve sonunun olduğunu savunmaktadırlar.

Burada din filozofları iki farklı görüşü savunmaktadır. Onlarda fizik bilimin yaptığı araştırmaları baz alarak görüşlerini derinleştirmişlerdir. Bu nedenle evren hakkında yapılan açıklamaların doğruluğunu nesnel olarak test etmek şu an mümkün değildir.

Büyük Patlama Teorisi, din felsefesinde tartışılan evrenin bir sonu olup olmadığına yönelik probleme delil olarak sunulabilir mi? Açıklayınız.

Büyük patlama teorisi, ünlü fizik adamları tarafından incelenmiş ve eğer geriye kadar gidilebiliyorsa bu evrenin bir sonunda olacağına dair açıklamalar yapmışlardır. Din felsefesinde en çok tartışılan konulardan biri olan evrenin sonunun olup olmaması problemi yapılan tüm açıklamalara rağmen ortak bir noktada uzlaşılamamıştır. Bunun nedeni ise, Tanrı’nın varlığı hakkında teizim ve ateizimin getirdiği görüşlerdir. Çünkü ateistler evreninin sonlu olup olmadığı problemini evrenin yaratılıp yaratılmadığı görüşüne bağlarlar.

 

9.yüzyıl filozoflarından olan El Kindi’ye göre öncesiz değil sonradan oluşandır. Bunu da Kindi şu şekilde açıklar: Evrende var olan her varlık değişim döngüsü içindedir ve bu da zaman olgusunun varlığına delildir. Kindi zaman olgusu içindeki her şeyin sonlu olduğunu savunur. Bu durumda evrende sonludur ve bunun bir başlangıcı vardır. O halde bunun başlangıcını sağlayan sonsuz bir yaratıcı vardır.

Bunun dışında birçok filozof, fizikçilerin öne sürdüğü “entropi yasası”’nı baz alarak evrenin sonlu olduğu görüşünü desteklemişlerdir.

Sonuç olarak denilebilir ki evet “Büyük patlama Teorisi” evrenin sonu olup olmadığına dair delil olarak getirilebilir.

İnsanın Tanrının varlığıyla ilgili düşünmesinin nedenleri nelerdir? Tartışınız

İnsan doğası itibariyle bir şeye, bir olguya veya bir güce bağlanma ve inanma ihtiyacı içindedir. Ayrıca insanoğlunun merak duygusu çok baskındır ve her şeyi sorgulayan bir yapısı vardır. Bu nedenle önce kendini, çevresini ve evreni incelemeye başlar. İlk sorduğu soru “Ben kimim” sorusudur. İçinde bulunan aşırı merak duygusuyla nerden geldim? Beni ve bütün evreni kim yarattı gibi soruların cevaplarını aramaya başlar. Ancak bu sorular hemen cevap verilebilecek tarzda sorular değildir.

Eline geçen tüm kaynakları incelemeye başlar. Felsefe ve dini kaynakları araştırır. Ulaştığı bilgileri akıl süzgecinden geçirir ve kendince sorduğu sorulara cevaplar bulur. Ancak bu sorular sadece akılla dillendirilecek sorular değildir. Bu durumda iyice kafası karışır bu seferde bulduğu bilgilere şüphe gözüyle bakmaya başlar.

 

Tüm filozoflar ömürlerini bu tür sorular sorup cevaplarını aramakla geçirmiştir. Her filozof kendince ulaştığı deliller ışığında kendi görüşlerini savunur. Ancak yine de mutlak bir doğruya ulaştıkları söylenemez.

İnsan bakar ki, çağlar boyunca bir sürü farklı fikir öne sürülmüş tekrar kendi içine döner ve hiçbir şeyin tesadüfü olmadığını evrendeki tüm bu güzelliklerin bir yaratıcısı olması gerektiği düşüncesi ağır basar. Çünkü gördükleri akılla cevaplanacak şeyler değildir. Bu kocaman şaheserin mutlaka bir yaratıcısının olması gerekir. Çünkü her şey çok muntazam ve tam bir düzen içinde yürümektedir. Böylesi bir düzenin sonsuz kudret sahibi bir yaratıcısı olması gerektiğini düşünür ve kabul eder.

Ancak bu şekilde şüphe duyduğu ve merak ettiği soruların cevaplarına ulaşır. Bir yandan aklıyla kabul ederken bir yandan da kalbi ve duygularıyla da bir güce inanma gerekliliğini anlar.

Tanrının varlığıyla ilgili farklı görüşlerin ortaya çıkmasının sebepleri neler olabilir? Tartışınız.

Geçmişten günümüze kadar tüm dünyada temel amacı inanç olan birbirinden farklı din ve inanç sistemleri bulunmaktadır. Her inanç yapısını incelediğimizde kendine has fikir, öğreti, alışkanlıklar, inanışlar, kabullenmeler ve ibadetler vardır. Yaşam ve ölüm sonrası hayatın nasıl olacağına dair bilgiler veren dinler ve toplum yaşantısını düzenleyen inanışlar her çağda görülmüştür.

Din Felsefesinde Tanrı’nın varlığı veya yokluğu açısından çeşitli tartışmalar yapılmaktadır. Bu tartışmaların odağında şu sorulara yanıt aranır. “Tanrı’nın varlığı kanıtlanabilir mi?” “Tanrı inancı insanlara sonradan mı yoksa Tanrı tarafından mı verilmiştir? “Tanrı evrene nasıl müdahale eder?”

 

Aslında Tanrı’nın varlığı ile ilgili tartışmalar daha çok “Bilgi Felsefesi” tarafından ele alınmaktadır. Bu nedenle Tanrı’nın varlığı veya yokluğu açısından öne sürülen görüşlerin verdiği delillerin geçerliliği araştırılır. Burada gösterilen deliller aklın merkezinde oluşturulmuş delillerdir.

Bunun dışında Tanrı’nın varlığı veya yokluğunu savunan ancak hiçbir delil gösteremeyen inanışlarda vardır. Felsefi bakış açısı içinde sorgulayan ve araştıran insanlar aklını ve duygularını kullanarak bu ileri sürülen görüşleri kabul ederler. Çünkü hem felsefede hem de Dinde akıl ön plandadır.

Aklını ve kalbini kullananlar bu evrenin yüce bir yaratıcı tarafından var edildiği gerçeğini hemen kabul ederler. Onlar için en önemli delil insanoğlunun doğum serüvenidir.